در فروع كافى از معاوية بن عمّار روايت شده است كه قال : سمعت ابا عبد اللّه عليه السلام يقول : إذا كان الماء قدر كرّ لم ينجّسه شىء .
و نيز از اسماعيل بن جابر روايت شده است كه قال : سألت أبا عبد اللّه عليه السلام عن الماء الذي لا ينجّسه شىء ؟ قال : كرّ . قلت : و ما الكرّ ؟ قال : ثلاثة أشبار في ثلاثة أشبار .
و نيز از حسن بن صالح ثوري از ابى عبد اللّه عليه السلام روايت شده است كه قال : إذا كان الماء في الركيّ لم ينجّسه شىء . قلت : و كم الكرّ ؟ قال ثلاثة أشبار و نصف عمقها في ثلاثة اشبار و نصف عرضها .
و نيز از ابى بصير روايت شده است كه قال : سألت أبا عبد اللّه - عليه السلام - عن الكرّ من الماء كم يكون قدره ؟ قال : إذا كان الماء ثلاثة أشبار و نصفا في مثله ثلاثة أشبار و نصف في عمقه في الأرض فذلك الكرّ من الماء .
روايات ياد شده در جوامع ديگر نيز آمدهاند . و چند حديث ديگر در تحديد كر نيز روايت شده است . غرض عمده ما اين است كه در اين روايات فقط دو بعد مساحت گفته آمد ، و حال اين كه آب گرد آمده در يك جا جسم است كه حجم دارد يعنى بالفعل يا بالقوه داراى اقطار ثلاثه است و مطلوب در اين روايات مقدار حجم آنست نه سطح آن ، و در تعيين مقدار حجم بايد قاعده تجسيم را به كار برد نه ضابطه تسطيح را ، و در مقدّمه دانسته شده است كه مجسّم را سه بعد است و مسطّح را دو بعد . لاجرم امام معصوم كه در تحديد مجسّم دو بعد را نام برده است بايد بعد سوم را نيز بقاعده تجسيم گفته باشد .
در بيان آن گوييم : در مكيال و ميزان و مقدار به نسبت مكيل و موزون و مقدّر ، يك واحد ساده بىدغدغه و همه فهم و همگانى را اصل ثابت مسلّم در نظر مىگيرند ، و فروعى را كه پيش مىآيد بدان اصل مىسنجد . و چون سؤال از تجسيم يعنى تقدير شىء مجسّم است و معصوم دو بعد آن را به يك اندازه بيان فرموده است بعد سوم آن نيز به همين اندازه هر يك از دو بعد نام برده برابر با هم است .
اين ميزان تجسيم كه مجسّم شود مقدار آب كر معلوم مىگردد - يعنى مجسّمى كه
هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 251
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٢٥١