كره ارض به نحوى خاص به هفت قسمت ، و تسميت هر قسم به اقليم كه به تفصيل در درس پنجاه و يكم دروس هيئت و ديگر رشتههاى رياضى تقرير و تحرير كردهايم .
اين هفت اقليم در السنه ارباب قلم به نظم و نثر بسيار است بلكه در محاورات روزانه مردم نيز دائر و سائر است . شيخ أجل سعدى در گلستان گويد :
نيم نانى گر خورد مرد خداى * بذل درويشان كند نيم دگر
هفت اقليم ار بگيرد پادشاه * همچنان در بند اقليم دگر
برخى از مؤلفات به نام هفت اقليم است ، مانند هفت اقليم امين احمد رازى ( 1010 ه ) كه در آن بقلم شيوا و رسا حسن صنعت شگفت در تراجم رجال و اماكن به كار برده است .
اقليم هشتم به اصطلاح عارف در دفتر دل بدان اشارتى شده است كه :
بلى يا بى دلى را كاندر آغاز * خداوندش نموده دفتر راز
بسى افراد أمّي بىتعلّم * گذشته از سر اقليم هشتم
اما اقليم هشتم به اصطلاح علم هيئت فلك ثوابت است كه آن را فلك البروج نيز گويند . و به سبب زينت يافتن آن به كثرت كواكب ، نخستين بار مرئي انسان مىگردد ، لذا آن را اقليم رؤيت و سماء رؤيت هم مىنامند . قوله علت كلمته :
وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ
. « 1 » و قوله تعالى شأنه :
إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ
. « 2 » و قوله عز من قائل :
وَ لَقَدْ جَعَلْنا فِي السَّماءِ بُرُوجاً وَ زَيَّنَّاها لِلنَّاظِرِينَ
. « 3 » و قوله سبحانه :
أَ فَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّماءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْناها وَ زَيَّنَّاها وَ ما لَها مِنْ فُرُوجٍ
. « 4 »
يكى از دوائر عظام در علم هيئت ، دائره وسط سماء رؤيت است كه آن را دائره عرض اقليم رؤيت نيز گويند . و آن عظيمهايست كه به دو قطب فلك البروج و
هامش
( 1 ) - سورهء ملك ( 67 ) : 6 .
( 2 ) - سورهء صافات ( 37 ) : 7 .
( 3 ) - سورهء حجر ( 15 ) : 17 .
( 4 ) - سورهء ق ( 50 ) : 7 .