شانى از شئون نفساند و اين نه انقلاب حقيقت است بلكه ارتقاء و جهش نفس از نقص به كمال است .
اگر صورت فعلى در وجودش مقرون به ماده نباشد ، چنين صورتى نياز به تفريد و تجريد ندارد و خود بذاته عقل و عاقل و معقول يعنى علم و عالم و معلوم است و نفس ناطقه را شانيت علم بدانها نيز هست اگرچه استعدادها متفاوت است ، انزل من السماء ماء فسالت اودية بقدرها
و چنان كه شانيت نفس است كه عاقل و مدرك موجودات گردد و علم بدانها تحصيل كند ، شان همه موجودات نيز اين است كه معقول وى گردند جز اينكه عنت الوجوه للحى القيوم و لا يحيطون به علما
مرحوم آخوند صدر المتالهين در اسفار فرمايد ما من شئ الا و من شانه ان يصير معقولا اما بذاته و اما بعد عمل تجريد . و ان جميع الموجودات الطبيعية من شانها ان تصير معقولة اذ ما من شئ الا و يمكن ان يتصور فى العقل اما بنزعه و تجريده عن المادة و اما بنفسه صالح لان تصير معقولة لا به عمل من تجريد و غيره يعمل فيه حتى تصير معقولة بالفعل . ( ص 307 و 311 ج 1 )
و معلم ثانى فارابى ( قده ) در رساله اطلاقات العقل فرمايد شان الموجودات كلها ان تعقل و تحصل صور التلك الذات
يادنامه مفسر كبير استاد علامه طباطبائى (فارسى) — صفحة 509
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٥٠٩