جواب اينكه تعين بر دو وجه متصور است يا بر سبيل تقابل ، و يا بر سبيل احاطه ، و امر امتياز از اين دو وجه به در نيست . زيرا كه شئ از مغاير خود ممتاز است به اينكه صفتى خاص در اين شئ است ، و صفتى مقابل آن صفت در شى مغاير آن ، چون تمايز مقابلات از يكديگر كه در اين تمايز متمايزان تعدد واقعى خارجى از يكديگر دارند چون تمايز زيد از عمرو و بقر از غنم و حجر از شجر و نحو آنها ، اين وجه تمايز و تعين بر سبيل تقابل است .
وجه دوم كه بر سبيل احاطه است چنانست كه صفتى براى اين متميز ثابت است و براى متميز ديگر ثابت نيست چون تميز كل از آن حيث كه كل است نسبت به اجزايش ، و تميز عام از آن حيث كه عام است نسبت به جزئياتش .
امارات تميز در قسم اول كه تميز تقابل بود ناچار خارج از متعين است زيرا كه بديهى است آن امارات نسبتهايى است كه از امور متقابله پديد آمده است ، اما در قسم دوم ممكن نيست كه امارات تميز امر زائد بر متعين باشد چه اينكه بديهى است به عدم آن امر كه فرض زائد بودنش شد حقيقت متعين منتفى مىگردد و به وجود او حقيقت متعين ، متحقق مىگردد ، زيرا كه حقيقت كل همانا كه كليت او به اعتبار احاطه او به اجزايش تحقق مىيابد و به اين احاطه از اجزايش امتياز پيدا
يادنامه مفسر كبير استاد علامه طباطبائى (فارسى) — صفحة 494
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٤٩٤