حق است موجود است ، علم عالم نشانه از علم حق است بسيار ضعيف ، فلان شخص كريم مظهر اسم يا كريم است اگرچه نسبت اينها به او نسبت كرم شبتاب و آفتاب است و بلكه از اين هم ضعيفتر .
و حكما گفتهاند بسيط الحقيقة كل الاشياء معنايش همين است اگر يك موجودى باشد كه داراى يك اسم يا صفت حق نباشد آن موجود هرگز ثبات و دوام ندارد بلكه از وجود او عدم او لازم آيد . و به هرحال ثابت شد كه براى واجب نمىتوان حد محدودى قائل شد كه فلان صفت را دارد و فلان را ندارد بلكه تمام صفات كه در ممكنات هست بطور اعلى و اتم در او هست ، و نواقص ممكنات در او نيست مثل نور خورشيد و سايه .
لا يحسب بعد . اگرچه به اندازه لزوم به وضوح پيوست كه حضرت حق به عدد شمرده نمىشود و واحد عددى نيست زيرا كه در اين صورت باز جدا از ممكنات خواهد بود و قيوميت نخواهد داشت و مع ذلك مناسب است معنى واحد عددى و حديث كتاب توحيد در چهار معنى واحد ذكر نموده شود .
شيخ صدوق در كتاب توحيد روايت مىكند كه اعرابى در جنگ جمل برخاسته گفت يا امير المومنين مىگوئى خدا يكى است ؟ و مردم حمله بر او كرده گفتند اما ترى ما فيه امير المومنين
يادنامه مفسر كبير استاد علامه طباطبائى (فارسى) — صفحة 475
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٤٧٥