صورت كتب درآمده است . امير المؤمنين عليه السلام فرموده است : « و اعلم أنّ لكل ظاهر باطنا على مثاله » « 1 » اين قرآن كتبى ، صورت كتبيه انسان كامل است ، و آن قرآن عينى ، صورت عينيه انسان كامل است .
قرائت هم در هر نشأه صورتى دارد ، قرائت اين نشأه با اين لب و دهن است ، و مطابق عوالم و نشئات قرائتها تفاوت دارد . شما در بيدارى كه حرف مىزنيد طورى است ، و در عالم خواب كه با آن بدن برزخى حرف مىزنيد طور ديگر است ، آن دهن كارى به اين دهن ندارد ، آن گويا است و اين بسته و خاموش ، بقول ملّاى رومى در دفتر سوم مثنوى در بيان اين كه تن روح را چون لباسى است ، و اين دست آستين دست روح است ، و اين پاى موزهء پاى روح :
تا بدانى كه تن آمد چون لبيس * رو بجو لا بس لباسى را مليس
روح را توحيد اللّه خوشتر است * غير ظاهر دست و پاى ديگر است
دست و پا در خواب بينى ايتلاف * آن حقيقت دان مدانش از گزاف
آن توئى كه بىبدن دارى بدن * پس مترس از جسم ، جان بيرون شدن
روح دارد بىبدن بس كاروبار * مرغ باشد در قفس بس بىقرار
باش تا مرغ از قفس آيد برون * تا ببينى هفت چرخ او را زبون
و از مرحله عالم خواب هم بالاتر برويم و به باطن عالم نزديكتر بشويم ، و هكذا ، هرچه به عالم بالاتر و عالى و اعلى ارتقا و اعتلاء بهيابيم ، آيات قرآنى و قرائتها و بدنها و حرفها و درجات تفاوت دارند و تفاوت به كمال و اكمل و تمام و اتم است ، همانطور كه امام باقر علوم نبيّين فرموده است : « اللّهم إنّي اسألك من كلماتك بأتمها و كلّ كلماتك تامّة ، اللّهم إنّي اسألك بكلماتك كلّها » .
از معلم اوّل ارسطو منقول است كه : « الانسان العقلي فيه جميع الاعضاء
هامش
( 1 ) . نهجالبلاغه ، خطبه / 152 .