مىزند ، آرى كسانى كه نكته سنجاند ، دندان دارند ، در علوم ادب خبرهاند صحيح را از سقيم تميز مىدهند .
غرض ، اين كه همانطور علوم ادب ، ميزان و مكيال سنجش و نگاهدار معارف و كمالات مربوط به خودند ، قرآن با انسان بدينسان است : « القرآن مأدبة اللّه » ، اين دستورالعمل الهى ادبآموز و ادبكننده است . انسان را در حدّ انسانيش نگاه مىدارد ، او را از اعوجاج و انحراف حفظ مىكند ، نمىگذارد كه بسوى ديوى و ددى برود ، او را به فعليتش و كمال انسانيش مىكشاند و مىرساند :
« إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ »
« 1 » .
كسى كه به آداب قرآن انسانساز متأدب نباشد ، علاوهبر اين كه خودش انسان نيست ، مثل آن بىدندان است كه هر حيوان مستوى القامه را انسان مىپندارند ، بقول عارف جامى :
حدّ انسان به مذهب عامّه * حيوانى است مستوى القامه
پهن ناخن ، برهنه تن از مو * به دوپاره سپر به خانه و كو
هر كه را بنگرند كاينسان است * مىبرندش گمان كه انسان است
چيست انسان برزخى جامع * صورت خلق و حق در او واقع
شما اين انسان نماهاى ديوخوى و ددمنش را مشاهده مىفرماييد كه هر روز چه مشكلاتى براى اهل اللّه ببار مىآورند ، و هر شب چه مصائبى . چرا شما به خود اجازهء يك فلاخن انداختن و يك كلوخ پرت كردن به خانهاى نمىدهيد و در مقابل اين همه موشكزدنها و ويرانيهاى شهرها و خانههاى مسلمانان بىدفاع را از آنان مىبينيد . اينها به صورت ناساند ، و بسيرت « نسناس » همانست كه حضرت انسان كامل جناب وصىّ ، امام امير المؤمنين على عليه السلام ، فرمود و سيد رضى در نهجالبلاغه آورده است كه : « فالصورة صورة انسان ، و القلب قلب حيوان ، لا يعرف باب الهدى فيتبعه و لاب
هامش
( 1 ) . اسرى / 10 .