جا كرد كه شهر رمضان ثلاثون يوما لا ينقص ابدا ، و به مفاد اولى آن توجه نشده است . روايت شعيب از پدرش از امام صادق عليه السلام كه در تهذيب و من لايحضر روايت شده است ، ذيل آن اين است « : و شهر رمضان ثلاثون يوما ، و شوال تسعة و عشرون يوما ، و ذوالقعدة ثلاثون يوما ، فالشهر هكذا ثم هكذا أى شهر تام و شهر ناقص ، و شهر رمضان لا ينقص أبدا » ( انتهى ملخصا ) اين نقل نص صريح در گفتار ما است .
متأسفانه جناب شيخ طوسى هم در تهذيب و استبصار بدين نكته شريف علمى اشارتى ننموده است ، و روايات سى روز را به وجوهى ديگر رد كرده است .
شهور وسطى يك روش و نظام رياضى است كه در جداول زيجات تنظيم مىشود ، سپس محاسب مستخرج از اين نظم خاص ازياج ، هلال واقعى خارجى را با در نظر گرفتن تعديلات و كسور و كبيسه و سائر احوال مقرره در نزد عالم بدانها ، استخراج مىكند ، يعنى ماه نجومى مقدمه براى دانستن ماه واقعى خارجى است .
غربيها زيج را « لا تابل » گويند ، و به عربى « جدول » خوانند . شهيد اول محمد مكى در رؤيت هلال صوم لمعه فرموده است « : و لا عبرة بالجدول » ، و شهيد ثانى زين الدين در شرح آن فرموده است :
« و هو أى الجدول حساب مخصوص مأخوذ من تسيير القمر ، و مرجعه إلى عد شهر تاما و شهر ناقصا في جميع أيام السنة مبتدأ بالتام من المحرم » . . . .
اين هر دو بزرگوار در اين مطلب بسيار بدرستى حق آن را اداء كرده اند ، و به مشرب عالم محقق در علم هيأت سخن گفته اند . چه بسيار كسانى كه از حليت علم هيأت عارى بوده اند در بيان جدول و عبارات مسائل اشباه و نظائر آن به پندارهاى نادرست خود حرفهاى بى اساس زده اند كه اعراض از تعرض بدانها را اولى ديده ايم . اگر كسى خبره در علم و فن و صنعتى نيست دغدغه و وسوسه اى در مسائل و مبانى آن بنمايد ، قول او مقبول نيست .
چنان كه هيچ اهل فن به سخن نا اهل آن اعتبار نمى دهد . مثلا اگر غير نحوى
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 755
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٧٥٥