تخطي إلى المحتوى الرئيسي

دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 705

مساهمون:

ص٧٠٥
دهها كتب ديگر كه در اثناى دروس آينده معرفى مى كنيم از كتب اصيل در اين رشته هاى علوم اند كه در اين دروس تحرير مى شوند ، و نيز كتاب « كاربرد علوم در قبله يا بى » تأليف فاضل معاصر گرانقدر آقاى ماشاءالله على احيائى خيلى براى اين دروس مفيد است . و ما به حول و مشيت الهى برنامه اى كه در اين دروس داريم بر همه اين كتابها و غير آنها احاطه خواهيم يافت و مسلط بر آنها خواهيم شد . اكنون بر سرآنيم كه بدانچه در دروس گذشته حواله و وعده داده ايم آشنا شويم كه هم بايد آنها را بدانيم ، و هم با دانستن آنها دست ما براى مباحث بعدى باز مىشود : در درس دوم راجع به تقسيم محيط دائره به درجات و دقائق و ثوانى سخن به ميان آورده ايم ، و در درس شست و دوم در تعريف نسبت ميان دو چيز گفته ايم كه در نسبت تجانس شرط است ، نسبت قطر با محيط دائره را » 14 3 » يعنى سه برابر و كسرى گفته اند و آن را بدين علامت « : پى » كه حرف يونانى است و به يونانى « پى » تلفظ مىشود ارائه مى دهند ، با اين كه محيط دائره و قطر آن با هم متجانس نيستند زيرا كه آن خط منحنى و اين خط مستقيم است ، پس در تحصيل نسبت محيط و قطر دائره چه حيله علمى به كار برده اند و تدبيرى انديشيده اند كه نسبت قطر به محيط را پى دانسته اند ؟ آن حيله و تدبير « تكسير » دائره است . چنان كه آگاهيد راقم رساله اى در تكسير دائره در بيان نسبت قطر با محيط دائره كه حقا از مسائل مهم تاريخى رياضى است نگاشته است كه يكى از يازده رساله فارسى مطبوع در يك مجلد است ( ط 1 ص 561 570 ) . تكسير را رشته هاى گوناگون است بويژه كه در شعب ارثماطيقى « علم تكسير » را اهميت بسزا است و در آن رساله ها نوشته اند . الحمد لله كه راقم را در اين شعب دستى توانا است .
مرا ميدان بحث اينجا وسيع است
كه در اين صنعتم صنع صنيع است
زيرا كه بتوفيقات الهى در پيشگاه استادانى به خصوص ساليانى در محضر انور