درس 103 : تكسير دائره و تحصيل نسبت قطر به محيط آن
به ربع مدرج و تحصيل قوس ارتفاع آگاهى يافته ايم ، بيان آلات بسيار ديگر و نحوه استفاده از آنها در بعد گفته آيد . ربع مدرج منتهى به ربع مجيب مىشود . ربع مجيب به همين صورت ربع مدرج است با اضافه رسم چند خط ديگر كه در بعد دانسته مىشود . و در حقيقت تحصيل قوس ارتفاع يكى از كارهاى ربع مجيب است ، بلكه آنچه از اسطرلاب استفاده مىشود از ربع مجيب استفاده توان كرد . و همه اين مسائل مبتنى بر علم شريف تسطيح و براهين قويم هندسى است كه كم كم داريم بدانها نزديك مى شويم .
و ديگر اين كه مبحث دائره هنديه منتهى به « ساعت آفتابى » شده است كه بعضى از مطالب ابتدائى آن گفته آمده است . در ساعتهاى خورشيدى و طرق ترسيم آنها مطالبى بسيار شگفت و شيرين به براهين استوار هندسى در پيش داريم . در همه اين امور ياد شده كتب و رسائل و شروح بسيارى نوشته شده است .
قانون مسعودى و التفهيم و رسائل رياضى و ديگر كتب ابوريحان بيرونى ، و رسائل رياضى امير ابونصر بن عراق ، و كتب و رسائل ابن هيثم ، و كتب و رسائل خواجه طوسى ، و قانون ناصرى ، و الدرر التوفيقيه اسماعيل بيك مصطفى فلكى ، و مجسطى و شروح آن و جامع بهادرى و زيجات و شروح آنها ، و تذكره خواجه طوسى و شروح آن ، و علم الفلك كرلونلينو ، و تحفة الأفلاك مهديقلى هدايت ، و ازمنه و امكنه مرزوقى ، و رياض المختار احمد پاشا مختار ، و آنچه در اسطرلاب و ربع مجيب و آلات نجومى و شروح آنها نوشته شده است ، و صور عبدالرحمن صوفى و