مطالب رياضى رجوع بفرمائيد .
چنان كه در صدر اين درس گفته ايم نظر عمده ما در اين درس تحصيل قوس ارتفاع از ربع مدرج است اين درس را در بيان آن خاتمه مى دهيم : شكل 98 را در همين درس در پيش روى خود قرار دهيد ، اب ربع دائره است بر مركز ح پس ا ح بر ب ح قائم است ، و هر يك نصف قطر دائره است ، و زاويه ح قائمه است . اين ربع را با دقت تمام به نود جزء متساوى پنج درجه بايد قسمت كرد ، و ارقام درجات را چنان كه مرقوم داشته ايم بر آن نگاشت . و مركز آن را كه ح است سوراخى باريك بايد كرد و شاقولى كه داراى نخ و وزنه اى در خور ربع و سازگار با آن باشد و ح د نمودار آنست بر آن آويخت . و دو لبنه بر بالاى ربع بدان هيأتى كه در ترسيم آلت موسوم به ذات الشعبتين در درس شصت و دو قلمى گرديد بايد به كار گذاشت كه به خوبى قائم بر صفيحه باشند ، و درست در برابر يكديگر قرار گيرند ، و فاصله ميان آن دو به اندازه اى شايسته باشد كه در شب ماه و ستاره را و در روز آفتاب زير ابر را از دو سوراخ لبنتين مقابل يكديگر توان ديد . و اگر در روز هوا صافى باشد سايه بدنه لبنه سمت مركز درست بر بدنه و عرض و امتداد لبنه ديگر قرار گيرد . صفيحه ربع در بزرگى و خردى براى رسم درجات داراى اندازه اى بايسته باشد ، و در سبكى و سنگينى داراى وزنى شايسته نه مانند صفحه كاغذى كه نسيمى آن را به بازى گيرد ، و نه مانند تخته چدنى كه نگهدارى آن دشوار باشد .
حالا چون بخواهى قوس ارتفاع را بدست آورى صفحه ربع مدرج را بر روى خورشيد يا ماه و ستاره مى گيرى به نحوى كه لبنتين بر بالاى ربع قرار گيرند ، و شاقول را آزاد رها مى كنى ، و ربع را چنان قرار مى دهى كه شعاع شمس يا شعاع بصر از دو سوراخ لبنتين بگذرد ، در آنگاه نخ شاقول بر هر جزئى ، از اجزاء ربع افتاده است از ابتداى جانب يسار ربع تا بدانجا كه خيط شاقول آويخته است قوس ارتفاع بود .
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 702
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٧٠٢