استاد توانا دوحه شجره علم و تقوى ، حليف حروف عاليات ، واقف به استنطاق مستحصلات ، سالك مرزوق به مشاهدات ، عارف بمواقف جداول اوفاق ، خطاط ثلث نويس ممتاز طاق ، خبير به سير اعداد و رموز اشباح ، بصير به اسرار دوائر و كنوز ارواح ، عبدصالح متفرد نبيه ، مصداق بارز الولد سر ابيه جناب حجة الاسلام و المسلمين آقا سيد مهدى قاضى طباطبائى تبريزى ، نجل جليل آية الله الكبرى حاج سيد على قاضى قدس سرهما العزيز زانو زده است ، و بتعلم كتب اصيل شعب ياد شده تشرف يافته است و ذخائر قلمى بسيار عزيز الوجود در اين علوم گردآورده است ، و خود چند تأليف در أعداد و حروف و اوفاق و ديگر علوم غريبه دارد ، و بدين اميد است كه در طول همين « دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى » در آينده نزديك نوبت درس و بحث آن علوم نيز فرا رسد ، اللهم آمين . و براستى بسى مايه دريغ و افسوس است كه اين همه نوشته هاى ارزشمند و گرانقدر دانايان پيشين در فنون شريف ياد شده در بوته فراموشى افتند و تباه گردند .
چنان كه مسأله نسبت قطر به محيط دائره را اهميت رياضى است ، خود دائره را نيز اهميت بسزا است كه سبب أشكال است و همه أشكال در وى موجودند . مثلث و به خصوص قائم الزاويه آن كه مفتاح مسائل رياضى است ، و حساب مثلثات سلم السماء يعنى نردبان آسمانى است ، و به عبارت ديگر وسيله علمى زمين پيما بلكه جهان پيما است ، آنگاه صورت مثلث درست آيد كه صورت دائره درست شود .
چنان كه در آخر درس هفتاد و هفتم گفته ايم نخستين شكل مقاله اولاى اصول اقليدس در بيان تحصيل مثلث متساوى الأضلاع از طريق ترسيم دائره است .
بدانچه گفته ايم سر اهتمام و اعتناى شيخ اجل ابن سينا به اثبات وجود دائره حقيقى در شفاء دانسته مىشود . آن جناب در فصل نهم مقاله سوم الهيات شفاء سه برهان در اثبات دائره حقيقى اقامه كرده است ، و پيش از ورود در برهان گفته است :
« و أما التى تعرض المقادير فليس وجودها ببين فان الدائرة و الخط المنحنى و الكرة
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 706
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٧٠٦