درس 87 : تحصيل سمت قبله از دائره هنديه
اما طريق تحصيل سمت قبله از دائره هنديه : چون خط نصف النهار و خط اعتدال مطابق دستور ياد شده استخراج گرديد ، لا محاله دائره به اين دو خط به چهار قسم متساوى تقسيم مى گردد ، پس هر ربع را به نود جزء متساوى قسمت مى كنيم ، آنگاه طول و عرض موضع را نسبت به طول و عرض مكه در نظر مى گيريم و مبدأ طول را از گرنويچ مثلا محسوب مى داريم و به بيان ذيل عمل مى كنيم :
أ هرگاه بلد و مكه باهم در طول مساوى باشند به اين معنى كه در سطح يك دائره نصف نهار واقع شوند ، در اين صورت اگر بلد شمالى است و عرض او بيشتر از عرض مكه است ، نقطه جنوب دائره هنديه ، نقطه سمت قبله بلد است .
و گرنه نقطه شمال دائره نقطه سمت قبله است خواه بلد شمالى باشد و عرض او كمتر از عرض مكه ، و خواه عديم العرض باشد ، و خواه جنوبى باشد و عرض آن كمتر از عرض مكه ، و يا مساوى عرض مكه و يا بيشتر از عرض مكه ، بر همه اين تقادير نقطه شمال دائره نقطه سمت قبله بلد است و خط زوال خط سمت قبله است .
تبصره :
دستور مذكور در آن نصف دور كره كه مكه بين قطبين شمالى و جنوبى واقع است جارى است ، اما آن نصف دور ديگر كه موضع مقاطر مكه بين قطبين مذكورين قرار مى گيرد اختصاص به دستورى كه ما بين الطولين صد و هشتاد درجه است دارد چنان كه در درسهاى آينده خواهد آمد .
ب هرگاه بلد شمالى باشد و هر يك از عرض و طول شرقى آن زائد بر طول و