درس 86 : تحصيل خط سمت قبله از دائره هنديه
طريق تحصيل خط نصف النهار و خط مشرق و مغرب اعتدال را از دائره هنديه فرا گرفته ايم ، اكنون وقت آنست كه طريق تحصيل خط سمت قبله را از دائره هنديه بدانيم :
بدوا لازم است كه به عنوان مزيد بصيرت ، هر يك از دائره سمت قبله ، و نقطه سمت ، و قوس سمت يعنى انحراف سمت قبله ، و خط سمت ، و ارتفاع سمت آن تعريف شود ، بنابراين گوييم :
ا دائره سمت قبله : دائره عظيمه اى كه مار به سمت رأس مكه و سمت رأس بلد مفروض باشد آن را دائره سمت قبله مى نامند .
ب نقطه سمت قبله : نقطه تقاطع افق بلد و دائره سمت قبله را در جهت مكه ، نقطه سمت قبله مى خوانند .
ج قوس سمت قبله : قوسى از دائره افق كه ما بين دائره نصف النهار و دائره سمت قبله از جانبى كه اقرب از آن جانبى نيست ، آن را قوس سمت قبله مى گويند ، و انحراف سمت قبله نيز ناميده مىشود .
و بعبارة اخرى : قوسى از افق كه ما بين نقطه سمت قبله و بين نقطه شمال يا جنوب از جانبى كه اقرب از آن جانبى نيست ، واقع گردد آن قوس را انحراف سمت قبله مى نامند .
اين تعريف انحراف سمت در صورتى است كه مبدأ سمت را در دائره افق يكى از دو نقطه شمال و جنوب قرار دهيم ، و اگر مبدأ سمت را يكى از دو نقطه