مشرق اعتدال و مغرب اعتدال اخذ كنيم ، قوس سمت قبله قوسى از افق بين نقطه سمت و بين يكى از دو نقطه مشرق اعتدال و مغرب اعتدال از جانب اقرب خواهد بود .
د خط سمت قبله : خط و اصل بين نقطه سمت قبله و مركز افق را كه فصل مشترك بين سطح افق حسى و سطح دائره سمت قبله است ، خط سمت قبله مى شناسند .
ه ارتفاع سمت قبله : هنگامى كه شمس به سطح دائره سمت قبله رسيده است قوس ارتفاع آن ارتفاع سمت قبله است .
حالا گوييم هرگاه اساس محراب را مانند محرابهاى مساجد قوسى فرض كنيم ، لا محاله پاره اى از خط سمت قبله ، سهم آن قوس مفروض خواهد بود . و مصلى چون بر آن خط سمت قرار گيرد در حقيقت و واقع بر محيط دائره اى ارضيه قرار گرفته است كه اين دائره ارضيه ، مار بين قدمين او و موضع سجود او و وسط بيت الله أعنى خانه كعبه است فلا تغفل .
و چون على التحقيق قبله هركس مقدار فضاى مساوى كعبه و محاذى آن در جهت كعبه ، از عنان سماء تا تخوم ارض است نه نفس بناء ، لذا مصلى چون بر خط سمت قبله قرار گيرد مواجه قبله خواهد بود . لذا مهره فن فرموده اند : سمت قبله نقطه اى است در محيط دائره افق كه چون انسان مواجه آن شود مواجه قبله خواهد بود .
تبصره :
هرگاه موضع شخص و مكه متقاطر باشند يعنى موضع شخص طرف قطرى از اقطار ارض قرار گيرد كه مكه مكرمه در طرف ديگر آن قطر است ، در آن موضع هيچيك از دائره سمت قبله و نقطه سمت و ديگر امور ياد شده صورت نمى پذيرد و سهل ترين موضع براى تحصيل سمت قبله است زيرا كه
« فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ »
در آنجا جارى است .
و هرگاه موضع مفروض و مكه در تحت يك دائره نصف النهار واقع شوند ، دائره نصف النهار با دائره سمت قبله متحد خواهد بود ، پس اگر در اين صورت اتحاد ، مبدأ سمت را نقطه مشرق اعتدال و يا نقطه مغرب اعتدال بگيريم ، قوس سمت مكه ربع دور خواهد بود ، خواه عرض موضع شمالى باشد و خواه جنوبى . و