( شكل شماره 83 )
وجه ديگر در تسميه ا ح به قطر ظل اين كه چون دائره اى بر مثلث حادث از مقياس و ظل و قطر ظل كه وتر زاويه قائمه است رسم كنيم اين وتر قطر آن دائره مىشود چنان كه در شكل پنجم از مقاله چهارم اصول اقليدس مبرهن است كه : نريد أن نعمل على مثلث دائرة ، الخ .
وجه ديگر در تسميه آن به قطر ظل اين كه آن خط أعنى خط ا ح به طرف ظل مى گذرد ، و طرف چيزى را به حسب لغت قطر آن چيز گويند ، و بر همه تقدير نسبت آن به ظل بر سبيل تجوز است .
تبصره :
چون در كتب عمل ، ظل به طور مطلق ايراد شود يعنى نگويند كه اول يا دوم ، يا مستوى و معكوس مراد ظل اول باشد زيرا كه مبناى أعمال اهل عمل بر شكل ظلى است و ظل كه در آن شكل مستعمل است ظل اول است ، و ظل دوم در معرفت اوقات مستعمل است . شكل ظلى و شكل مغنى را در مثلثات كروى اهميت بسزا است ، چنان كه رساله ظل ما را در همه اين مسائل ، و به تدريج گفته آيد .