خرقى كيست ؟
چلبى در كشف الظنون گويد :
التبصرة فى علم الهيئة للامام شمس الدين ابى بكر محمد بن احمد بن ابى بشر المروزى المعروف بالخرقى بكسر المعجمة و فتح المهملة و بعدها قاف منسوب الى خرق قريه من قرى مرو ، المتوفى بها سنة ثلاث و ثلاثين و خمسمائة . و هو من الكتب المتوسطه فيه لخصه من كتابه المسمى بمنتهى الادراك ، اوله : الحمد لله حق حمده الخ ، الفه لابى الحسين على بن نصير الدين الوزير ، ذكر فيه انه اقتدى بابن الهيثم فى تقسيم الافلاك بالاكر المجسمة دون الاقتصار على الدوائر المتوهمة كما هو أب اكثر المتقدمين ، و قسمه قسمين : قسم فى الافلاك ، و قسم فى الارض ، و ذكر فى الاول اثنين و عشرين بابا ، و فى الثانى اربعة عشر باب ، ثم شرحه احمد بن عثمان بن صبيح المتوفى سنة اربع و اربعين و ستمائة . ( ج 1 ط 1 ستون 338 )
در انتساب خرقى به خرق چنان كه چلبى گفته است ، بايد تحقيق آن چنان باشد كه ياقوت در معجم البلدان آورده است :
خرق بالتحريك ، و يقال خره بلفظ المعجم ، قرية كبيرة عامرة شجيرة بمرو ، اذ نسبوا اليها زادوا قافا ، اخرجت جماعة من اهل العلم . و ممن ينسب اليها ابوبكر محمد بن احمد بن بشر الخرقى ، كان فقيها فاضلا متكلما يعرف الاصول توفى سنة نيف و ثلاثين و خمسمائة . ( ج 2 ط بيروت ص 360 ) به لغت « خره » لغت نامه دهخدا نيز رجوع شود .
در مبحث قوس نطاقات شرح فاضل رومى بر ملخص چغمينى آنجا كه گويد « : كما ذهب اليه الخرقى مخالفا للجمهور تحاشيا عن التبدل فى نقطتى التماس بحسب البعد و القرب » . . . حاشيه اى بامضاى 12 در معرفى خرقى چنين آمده است « : الحزقى ، بالحاء المهملة والزاء المعجمة والقاف علم صاحب التبصره » ( ص 82 طبع اعلى وزيرى ) و ما بر اين ضبط ، حق فحص را توخته ايم ، و لكن ، هر چه بيشتر تاخته ايم كمتر يافته ايم . به نقل مطالب شرح بيرجندى بر تذكره بازگشت كنيم . بعد از آن بيرجندى گفته است :