تعليقه علقها على المتن الى الباب الثانى . و للعلامة السيد الشريف الجرجانى حاشية التحفة ايضا . ( ج 1 ط 1 ستون 368 )
تعريف دائره اول سموت در درس 28 گذشت ، و تعريف دائره نصف النهار در درس 21 . دو قطب دائره اول سموت دو نقطه شمال و جنوب است ، و عظيمه اى كه به دو قطب اول سموت بگذرد بر دائره نصف النهار نيز صادق است ، پس بنابر تعريف صاحب نهايه هر گاه نقطه طرف قوس مطالع مثلا با آن عظيمه اى كه از افق به حركت معدل النهار حركت كرده است و بدائره نصف النهار رسيده است ، بايد نقطه طرف طوالع نيز بدائره نصف النهار برسد مطلقا و بالعكس ، با اين كه چنين نيست ، مگر در صورتى كه هر دو نقطه يكى باشند و آن گاهى است كه يكى از دو نقطه اعتدال باشند كه بدائره نصف النهار رسيده است .
و نيز بنابر تعريف صاحب نهايه لازم آيد كه همان دو نقطه كه باهم طلوع كردند باهم غروب كنند ، زيرا كه از هنگام طلوع آن دو نقطه تا وقت رسيدنشان چون هر دو باهم رسيده اند ، قوس نصف النهار هر دو مساوى خواهد بود ، لاجرم از هنگام طلوع آن دو نقطه تا رسيدنشان بدائره نصف النهار به مقدار قوس مدار آن دو از دائره نصف النهار تا مغربشان خواهد بود ، با اينكه خلاف آن در شكل نهم كرده متحركه اوطولوقس مبرهن شده است .
اوطولوقس
Autolykos de pythane ) )
از رياضى دانان يونانى پيشين است . كتاب « كره متحركه » يكى از آثار گرانقدر اوست كه در اصطلاح فن از متوسطات است . خواجه طوسى آن را تحرير كرده است ، و تاريخ فراغ تحرير جمادى يكم سال « خنا » يعنى 651 است . كره متحركه يك مقاله حاوى دوازده شكل است .
قفطى در تاريخ الحكماء اوطولوقس را نام برده است و به بزرگى ستوده است ( ص 73 ط ليدن ) . اين اثر بسيار ارزشمند قفطى را يكى از دانشمندان قرن يازدهم هجرى بپارسى ترجمه كرده است و در دانشگاه تهران به كوشش بهين دارائى بچاپ رسيده است . در بيوگرافى اوطولوقس چنين گويد :