درس 65 : مطالع و طوالع ، و مغارب و غوارب
اين درس دنباله درس پيش است . سخن در بيان عبارات قوم در تعريف قوس تعديل النهار بوده است ، اكنون بايد دو تعريف اخير را بيان كنيم كه يكى گفت تعديل النهار قوسى از معدل النهار است ، و ديگرى در تعريف اصطلاح « مطالع » را به كار برده است ، پس بدان كه :
كلمه « مطالع » در كتب فقهى به همان معنى متعارف لغوى اعنى جمع مطلع بمعنى زمان طلوع و مكان طلوع به كار رفته است . مثلا در هلال صوم جواهر آمده است كه :
اذا رؤى الهلال فى البلاد المتقاربة كالكوفة و بغداد و نحو هما مما لم تختلف فيه المطالع وجب الصوم على ساكنيهما اجمع ، و البلاد المتباعدة كالعراق و خراسان مما علم فيه اختلاف المطالع او احتمال فلايجب الصوم و لا القضاء ، لكنه قد يشكل بمنع اختلاف المطالع فى الربع المسكون اما لعدم كروية الارض بل هى مسطحة فلا تختلف المطالع حينئذ ، و اما لكونه قدرا يسيرا لااعتداد باختلافه بالنسبة الى علو السماء . انتهى باختصار .
اما مطالع در اصطلاح هيئت قوسى از معدل النهار است به تفصيلى كه گفته آيد ، پس نخست بايد مطالع را بدانيم تا بتوانيم دو تعريف ياد شده تعديل النهار را بيان كنيم ، علاوه بر اين معرفت بمطالع لازم است كه موارد نياز بدان در اين فن بسيار است . عبارت قوشچى را در تعريف مطالع نقل و شرح مى كنيم ، در باب ششم از مقالت دوم فارسى هيئت گويد :