نخستين به يك مفاد است .
تنبيه :
مفاد تعريف دوم عبارت بيرجندى ، و تعريف زيج بهادرى در آغاز اين درس كه در « تعديل النهار عبارت است از تفاضل نصف قوس النهار بلاد مائله ، و نصف قوس النهار خط استواء » هر دو يكى است كما لايخفى ، چه اين كه « نصف قوس النهار بلاد مائله » همان « نصف قوس النهار بلدى » است ، و « تفاضل » همان « تفاوت » است ، و « نصف قوس النهار خط استواء » همان « ربع دور » است .
ضابطه :
از آنچه كه در تعريف قوس تعديل النهار تحرير نموده ايم ، اينك بعنوان ضابطه اى كلى گوييم : در آفاق استوائى ، معدل النهار و جميع مدارات يوميه قائم بر افق اند لذا هميشه شب و روز آفاق استوائى باهم برابرند و هيچكدام از نصف دور كه يكصد و هشتاد درجه است زيادت و نقصان نمى يابد ، و چون هر پانزده درجه فلكى يكساعت زمانى است ، يكصد و هشتاد درجه فلكى دوازده ساعت زمانى است ، و تعديل النهار عبارت از تفاضل نصف قوس النهار آفاق مائله و نصف قوس النهار خط استواء است ، بناء على هذا هر گاه بخواهيم مقدار ساعات روزى را در يكى از آفاق مائله شمالى بدانيم ، تعديل النهار آن روز را دو برابر كرده حاصل را كه ضعف تعديل النهار است بر نصف دور مى افزائيم اگر شمس در بروج شمالى باشد ، و از آن مى كاهيم هر گاه شمس در بروج جنوبى باشد ، حاصل قوس النهار آن روز است ، و چون آن را تنصيف كنيم قوس نصف النهار آن روز در افق مفروض بدست مى آيد ، و چون درجات و دقائق فلكى بزمانى تبديل شود مقدار ساعات و دقائق روز و نصف النهار حاصل مىشود . و اگر از ابتداء ، تعديل النهار را بدون تضعيف بر ربع دور افزاييم هر گاه شمس در بروج شمالى باشد ، و يا از آن بكاهيم هر گاه شمس در بروج جنوبى باشد ، قوس نصف النهار عرض مفروض بدست آيد ، و ضعف آن قوس النهار كوكب خواهد بود .
اما اگر مطلوب دانستن مقدار ساعات روز يكى از آفاق مائله جنوبى بوده باشد ، به عكس دستور مذكور ضعف تعديل النهار از نصف دور كاسته مىشود ، و يا