خود تعديل النهار از ربع دور كاسته مىشود هر گاه شمس در بروج شمالى باشد ، و ضعف تعديل النهار بر نصف دور ، و يا خود تعديل النهار بر ربع دور افزوده مىشود هر گاه شمس در بروج جنوبى باشد كما لا يخفى .
تنبيه :
در درس پيش دانسته ايم كه هم آفاق استوائى را سعه مشرق و مغرب بود و هم آفاق مائله را ، و در اين درس دانسته ايم كه آفاق استوائى را تعديل النهار نبود ، و پس هر افقى را كه تعديل النهار بود ، سعه مشرق و مغرب نيز خواهد بود ، ولاعكس كليا يعنى برخى از آفاق را ( آفاق استوائى را ) سعه مشرق و مغرب مى باشد ، ولى تعديل النهار نبود ، پس به نسبت عموم و خصوص مطلق اند .
تنبيه :
هر دو مدارى كه از دو جنب معدل متساوى باشند ، قوس النهار يكى مساوى قوس الليل ديگرى مى باشد . مثلا عرض تهران دقيقا « له ما لح نيه » است ، و در اين عرض چون شمس به راس سرطان رسيده است نهار اطول آن بمحاسبه دقيق « بداله و و لثه » است و مى دانيم مدار راس سرطان و راس جدى از دو جنب معدل النهار متساوى اند ، پس مقدار زمان ليل اطول كه رسيدن شمس براس جدى است نيز « بد كه و و لثه » مى باشد ، و على هذا القياس .
فائده :
چه بسيار كه در كتب فن ارقام نوشته مىشود ، و فقط بالاى رقم اخير سمت چپ علامت گذارند كه مثلا درجه است ، يا دقيقه ، يا ثانيه ، يا ثالثه ، يا رابعه ، يا خامسه ، يا سادسه ، آن هم بتخفيف بدين صورت جه قه نيه لثه بعه مسه سه ، و سپس از علامت اخير بسوى راست تا برقم نخستين آيند و آن را بدانچه كه هست نام مى برند و ارقام را مى خوانند . مثلا « ب و قه » را چنين مى خوانند : 8 درجه و 32 دقيقه و 26 ثانيه و 45 ثالثه . و گاهى در بالاى رقم حرف « ع » مى گذارند كه علامت « مرفوع » است كه در بعد مى خوانيم .