درس 63 : قوس سعه مشرق و مغرب
در تبصره درس 43 گفته ايم كه از تفاوت ميان دو نصف النهار يعنى تقديم و تاخير ظهر دو بلد ، توهم نشود كه تفاوت ميان شام و بامشان نيز به همان اندازه است ، و وعده بحث تفصيلى اين مطلب را در آنجا داده ايم كه اكنون وقت ايفاء آنست :
در درس چهارم دانسته ايم كه مدارات يوميه موازى معدل النهارند . و در درس بيستم دانسته ايم كه دائره استواى ارضى يعنى خط استواء در سطح دائره استواى سماوى اعنى معدل النهار است ، و معدل النهار قائم بر آفاق استوائى است ، و غايت بعد شمس از معدل النهار به مقدار ميل كلى است ، و مدارات يوميه موازى معدل النهارند لذا همه قائم بر آفاق استوائى اند و در نتيجه شب و روز آفاق استوائى باهم برابرند و لاجرم مقدار بين الطلوعين نيز هميشه به يك اندازه خواهد بود .
امروز پنجشنبه 26 شوال 1409 هق برابر با 1368 3 11 هش است ، پس آفتاب مانند ما شمالى است ، و در برج جوزاء است ، و مى دانيم كه روزها دراز و شبها كوتاه است بدين معنى كه روزها از دوازده ساعت بيشتر و شبها از آن كمتر است .
در درس بيست و هشتم در بيان دائره مشرق و مغرب يعنى دائره اول السموت دانسته ايم كه دائره معدل النهار و دائره مشرق و مغرب با يكديگر در دو نقطه مشرق اعتدال و مغرب اعتدال تقاطع مى كنند ، و در درس نوزدهم معلوم شده است كه خط مشرق و مغرب فصل مشترك بين دو سطح دائره افق و دائره معدل النهار است .