اين تعريف وى چنان كه ظاهر است ناظريه دو خط ب ه ، ا د و قوس ده در ش 54 است كه ايراد بر آن گفته آمد ، لذا قاضى زاده رومى در شرح آن بروجه اعتراض بر تعريف مذكور گفته است « : والتحقيق انه قوس من دائره الارتفاع » . . . كه در بالا نقل كرده ايم . و اگر چغمينى بجاى قوس اختلاف منظر زاويه اختلاف منظر را عنوان مى كرد و مى گفت : آن زاويه ايست كه از تقاطع آن دو خط مذكور در مركز كوكب حادث مىشود ، اعتراضى به دو روى نمى آورد زيرا چنان كه دانسته ايم آن زاويه كه در مركز كوكب حادث مىشود مساوى با آن زاويه ايست كه در مركز ارض حادث مىشود ، كه دو زاويه متناظراند .
فائده :
در درس هفتم دروس معرفت و قبله بلكه در دروس ديگر آن ، و همچنين در رساله ظل كه از جمله رسائل يازده رساله مطبوع است برخى از مطالب در پيرامون جيب و ظل گفته آمد ، و به تدريج در اين دروس با شرح و تفصيل بيشتر تقرير خواهد شد . در موارد ياد شده كلمات بيرونى را در واژه جيب نقل كرده ايم ، و از كلماتش چنين استفاده مىشود كه جيب مخفف جيبارد لفظ هندى است . در غزلى گفته ام :
اى سرو چارده سال قد كمان ببايد
وقت سفر بگيرد جيبارد عصارا
تمرين :
فارسى هيئت علاء الدين ملاعلى قوشچى از كتب درسى حوزه هاى علميه بوده است . و نگارنده در محضر اعلاى استاد علامه شعرانى رفع الله المتعالى درجاته ، نخست فارسى هيئت قوشچى را خوانده است ، و بعد از آن شرح چغمينى قاضى زاده رومى را ، و بعد از آن ( پس از خواندن اصول اقليدس در حساب و هندسه استدلالى ، و اكرمانالاؤوس در مثلثات كروى ، و بيست باب اسطرلاب خواجه طوسى ، و ربع مجيب ) شرح علامه خفرى بر تذكره خواجه طوسى را ، و بعد از آن زيج بهادرى را ، و بعد از آن مجسطى را .
غرض اين كه فصل سوم باب ششم فارسى هيئت ياد شده در پيرامون مطالب مذكور اين درس است كه بعنوان تمرين و مزيد استبصار نقل آن را مناسب و مفيد مى بينم . چنين گويد « : فصل سيم در بيان احوالى كه عارض مىشود كوكب را در