ح بوده است بر اثر اختلاف منظر ط شده است . فرضا در ح اول برج ثور بوده است ، و در ط در بيستم حمل واقع شده است ، و لكن در هر دو صورت كوكب را عرض نبود زيرا كه در نفس منطقة البروج قرار دارد به بيانى كه در درس 11 و 12 گفته آمد ، پس در اين فرض به عكس فرض مذكور كوكب را اختلاف منظر در طول بود ، و اختلاف عرض منتفى بود .
مثال مذكور در صورتى است كه كوكب شمالى بود ، و اگر جنوبى بود يعنى در جهت جنوب معدل النهار قرار گيرد بطبق همين بيان اختلاف منظر در دائره ارتفاع بحسب طول وقوع يابد ، و اما بحسب عرضى نى .
غير از دو فرض مذكور ( يكى در صورت انطباق دائره ارتفاع و دائره وسط السماء رؤيت ، و ديگرى در صورت انطباق منطقة البروج و دائره ارتفاع ) هم در طول و هم در عرض اختلاف بين موضع حقيقى كوكب و موضع مرئى آن روى آورد چنان كه بدان اشارتى رفت . و بعبارت خواجه طوسى در زبدة الهيئة :
« و غير اين دو موضع ( يعنى دو صورت مفروض ياد شده ) هم در طول اختلاف بود و هم در عرض . و در شهرهاى ما چون كوكب و منطقة البروج ، هر دو در جهت جنوب باشند از سمت راس پس كوكبى كه عرض او جنوبى باشد عرض مرئى او به قدر
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 379
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٣٧٩