اختلاف منظر بود و آن را اختلاف منظر افقى گويند ، لذا در نكته 237 هزار و يك نكته گفته ايم :
« هرگاه كوكب بر افق حسى باشد زاويه اختلاف منظر بغايت است ، و اگر بر سمت راس باشد زاويه اختلاف منظر منتفى است ، و ما بينهما متوسطات » .
و چون كوكب بر سمت الراس بود اختلاف منظر منتفى بود و بر افق غايت اختلاف بود ، لاجرم اگر كوكبى قريب تر بافق از كوكب ديگر باشد اختلاف منظرش بيشتر از آن كوكب بعيدتر از افق باشد .
و مطلب ديگر در اين اين تنبيه اين كه در هر كوكبى كه اختلاف منظر محسوس بود قسم ظاهر از فلكش كمتر از نصف ديگر باشد .
تذكره :
در قسم هفدهم درس 56 دانسته ايم كه نسبت ميان دائره منطقة البروج و دائره ارتفاع عموم و خصوص من وجه است زيرا كه منطبق مى شوند در وقتى كه منطقة البروج به سمت الراس گذرد ، و كوكبى كه ارتفاع او مطلوبست بر منطقة البروج باشد . اكنون غرض ما در اين تذكره اين است كه در تبصره گذشته اين درس ( 62 ) دانسته اي م كه هر گاه دائره ارتفاع دائره وسط سماء رؤيت شده است ، تفاوت بحسب اختلاف موضع حقيقى كوكب و موضع مرئى آن فقط در طول منتفى بود ، و اما در عرض ممكن است كه موضع حقيقى كوكب با موضع مرئى آن تفاوت كند . حال در اينجا گوييم : هر گاه دائره منطقة البروج و دائره ارتفاع يكى شوند ، به عكس حكم مذكور تبصره گذشته ، اختلاف منظر كوكب در دائره ارتفاع اختلاف منظر او فقط در طول بود اما در عرض آن اختلاف منتفى است .
مثلا در شكل 44 ا مركز ارض . و ب موضع ناظر . وم ل ر معدل النهار بر قطب و . ول نقطه اعتدال ربيعى كه اول حمل است . وه ا ب ل د هم دائره منطقة البروج ، و هم دائره ارتفاع بر قطب ح كه هر دو منطبق شده اند و از سمت راس ناظر كه ب است مى گذرند . و ح كوكب . پس گوييم كه اختلاف منظر در دائره ارتفاع كوكب را از ح به ط مثلا مى برد و لكن اختلاف منظر قوسى از دائره ارتفاع است كه دائره منطقة البروج نيز هست ، و موضع حقيقى كوكب كه