ا جنوب ، و ح شمال ، و د طرف يمين او مغرب ، و ب جهت يسار او مشرق مى باشد .
و لكن اگر بخواهيم بر روى كره ارض در جايى به ايستيم كه قسمت مسكون آن را بگيريم ، بايد در نقطه اى از عرض جنوبى كره قرار بگيريم كه قسمت معموره آن در روبروى ما قرار گيرد ، در اين صورت قطب شمال در قدام ما ، و قطب جنوب در خلف ما ، و مشرق در يمين ما ، و مغرب در يسار ما قرار خواهد گرفت . و اگر بخواهيم نقشه جغرافيايى آبادانى را بر كره مصنوعه يا بر سطح صحيفه اى مستوى ترسيم كنيم لا محاله قطب شمال در بالاى كره و صحيفه قرار مى گيرد ، و قطب جنوب در مقابل آن در پايين كره و صحيفه واقع مىشود ، و مشرق طرف يمين ، و مغرب طرف يسار خواهد بود كه قسمت معموره را بر اين وجه مانند هيأت فلك ستان مى بينيم كه كان صورتى مستلقى است كه خلف آن به جهت مركز ارض و قدام آن به سوى آسمان ، و يمين آن مشرق ، و يسار آن مغرب است كه زمينى و آسمانى هر دو يكسان بر هيات ستان اند و يمين آنان اقوى الجانبين ايشانست . پس بدان كه تمام نقشه ها و اطلسها و كرات مصنوعى ارضى و سماوى همه بدين صورت ترسيم شده اند كه چون كره يا صحيفه نقشه جغرافيايى را در دست بگيريم قسمت معموره در بالاى كره و صحيفه روبروى ما قرار مى گيرد كه كان در نقطه اى از عرض جنوبى قرار گرفته ايم و تمام آبادانى را در فرار روى خود مى نگريم فافهم و لا تغفل . اين است بيان آنچه كه در اول درس 5 ، و در درس 22 ، و در آخر درس 38 ، و شايد در بعضى از دروس ديگر در وضع طبيعى ارض و رسم جغرافيايى كره مصنوعه و نقشه هاى ارضى وعده داده ايم . اينك به بيان نقشه جغرافيائى ( ش 19 ) درس بعد توجه بفرماييد .
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 167
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١٦٧