( 58 96 50 55 / 8 41 ) پس ظهر قم سى و چهار دقيقه و چهل و چهار ثانيه بعد از ظهر مشهد است . و بر اين قياس نسبت تمام اماكن با يكديگر معلوم گردد .
تبصره :
توهم نشود كه چون تفاوت ميان نصف النهار دو بلد مفروض بدست آمده است ، و مقدار تقديم و تاخير ظهر هر يك از ديگرى معلوم شده است ، تفاوت ميان اول شب هر يك يا اول صبح هر يك نسبت به ديگرى به همان مقدار تفاوت بين طولين يعنى بين ظهرين خواهد بود ، و نسبت تقديم و تاخير حدوث ليل يا صبح نيز به همان وزان تقديم و تاخير نصف النهار دو بلد مفروض مى باشد ، زيرا كه تفاوت بين نصف النهارين دو بلد مفروض چنان كه دانسته شد از طول بلاد محسوب مىشود ، و تقديم و تاخير شب و روز و تفاوت مقدار هر يك نسبت به ديگرى مربوط به عرض بلد است به تفصيلى كه بحث آن در پيش است .
مطلب ديگر :
اين مطلب در بيان نحوه ترسيم نقشه هاى جغرافيايى بر كره مصنوعه ، و يا بر سطح مستوى يعنى اطلسها و نقشه هاى جغرافيايى است . ما كه در ربع مسكون ارض قرار گرفته ايم هر گاه بخواهيم در سطح زمين به صورت و وضع طبيعى عالم جسمانى بسوى نقطه جنوبى فلك وان شئت قلت نقطه جنوب ارض به ايستيم ، قهرا در سطح دائره نصف النهار و دائره مشرق و مغرب يعنى دائره اول السموت آن موضع قرار مى گيريم ، و ستاره جدى كه ستاره قطب شمالى و نزديك به قطب شمال فلك است در جهت خلف ما قرار مى گيرد ، و قدام ما به سوى قطب جنوب واقع مىشود ، و طرف يمين ما مغرب ، و جهت يسار ما مشرق خواهد بود ، چنان كه در بسيارى از اعمال رصدى از آن جمله دائره هنديه كه در سطح زمين يا روى لوح و صحيفه اى رسم كنيم بدين سان خواهد بود كه خط زوال و خط مشرق و مغرب در سطح دائره افق يكديگر را بر زواياى قائمه قطع مى كنند و محل تقاطع اين دو خط بر مركز سطح دائره افق به منزله سمت الراس است كه به حسب تسطيح ، قطب فوقانى دائره افق است .
مثلا دائره ا ب ح د ( شكل 18 ) دائره افق باشد بر مركزه كه به حسب تسطيح قطب آنست و شخص در موضع ه رو به سوى ا قرار دارد ، لاجرم نقطه