تمرين :
فعلا در مسائل عرض بلد به همين مقدار اكتفاء مى كنيم ، و عبارت بيرجندى را در پيرامون تحصيل عرض بلد ، از شرح وى بر تذكره خواجه طوسى بعنوان تمرين نقل مى كنيم و سپس به ترجمه فارسى آن با مزيد توضيح مى پردازيم ، و اين درس را بدان خاتمه مى دهيم و درس بعد را در طول بلد آغاز مى كنيم ، و پس از آشنايى به پاره اى از مطالب هيوى و رياضى باز برخى از طرق تحصيل عرض بلد را بعرض مى رسانيم و هو سبحانه المستعان و عليه التكلان . اما عبارت بيرجندى از شرح تذكره :
« اعلم ان الافاق على ثلاثه اقسام : ذوظلين ، و ذوظل واحد ، و ذوظل دائر كما عرفت فيما تقدم .
و طريق معرفة عرض البلد فى القسم الاول هو ان يحصل اصغر الارتفاعات فى الجانبين ، و ينقض تمام اعظم الاصغرين من الميل الكلى ، و او ينقص الميل الكلى من تمام اصغر الاصغرين ، او ينقض اصغر الاصغرين من اعظمهما و ينصف الباقى فى الوجه الاخير فقط ليحصل فى الوجوه الثلاثه عرض البلد . او يزاد الميل الاعظم على اعظم الاصغرين و يؤخذ تمام الحاصل الى نصف الدور ، او على اصغر الاصغرين ليحصل فى الوجهين تمام عرض البلد . و ان كان اصغر الارتفاعات فى جانب فى هذا القسم مساويا الاصغرها فى جانب آخر فالبلد لا عرض له .
وفى القسم الثانى يزاد الميل الاعظم على تمام اعظم الارتفاعات ان وجد ، او ينقض من تمام اصغر الارتفاعات ، او يجمع تماما هما و ينصف الحاصل فى الوجه الاخير ، ليحصل فى الوجوه الثلاثه عرض البلد ، او ينقض الميل الاعظم من اعظم الارتفاعات ، او يزاد على اصغرها ليحصل تمام عرض البلد .
و فى القسم الثالث يزاد الميل الاعظم على تمام اصغر ارتفاعات المنقلب الظاهر فى جهة القطب الظاهر ، و يؤخذ تمام الحاصل الى نصف الدور ، او يزاد الميل الاعظم على تمام اعظم الارتفاعات ليحصل عرض البلد ، او ينقص الميل الاعظم من اعظم