و لكن ظاهر است كه عبارت در وجه اول « : اگر كوكب ثابت ابدى الظهور از سمت راس در جانب قطب خفى معدل نگذرد » شمول و عموم آن بيش از عبارت وجه دوم است كه « : اگر اين هر دو ارتفاع در يك جهت باشند از سمت الراس » زيرا كه اين وجه شامل آن كه ارتفاع اعظم بر سمت الراس بود نيست .
و نيز در تحصيل عرض بلد از مدار كوكب ثابت ابدى الظهور در صورت شق دوم ، اعنى اگر آن مدار از سمت الراس در جانب قطب خفى افتد ، تعبيرات متعدد داشته اند ، و باز مال همه يكى است : قوشچى در شرح زيج الغ بيكى گفته است : « و اگر مدار يومى كوكب ابدى الظهور از سمت الراس در خلاف جهت عرض بلد گذرد ، تمام ارتفاع او را يعنى ارتفاع مدار خلاف جهت عرض بلد كه ارتفاع اعظم است ، تمام اين ارتفاع اعظم را تا نصف دور اين حال باشد ، از اين جهت به جاى ارتفاع استعمال مى كنند » ، و عبارت متن زيج الغ بيكى اين بود « : و اگر ثابته ا ى ابدى الظهور از سمت الراس در جانب قطب خفى گذرد ، بجاى ارتفاع اعظم ، تمام او تا نصف دور مستعمل بايد داشت و عمل به پايان رسانيد » ، و قريب به همين تعبير از زيج بهادرى نقل كرده ايم . و ليكن در جامع بهادرى چنين تعبير كرده است « : و اگر اعظم ارتفاع ما بين سمت الراس و قطب خفى بود در اين صورت اعظم ارتفاع را از يكصد و هشتاد نقصان كنند ، و نصف باقى را بر اصغر ارتفاع افزايند عرض بلد حاصل آيد ، و جهت عرض جهت اصغر ارتفاع باشد » .
و حق اين است كه مى فرمود : و نصف باقى را بر نصف اصغر ارتفاع افزايند عرض بلد حاصل آيد ، نه بر اصغر ارتفاع زيرا كه درست نيايد ، و كلمه نصف يا به قلم شريف او نيامده است ، و يا از طبع ساقط شده است .
بيان :
در شكل 16 « ، ا ب ح د » / دائره افق بر قطب « ه » . و « ب و د » / معدل النهار بر قطب « ر » . و « ا رح » / نصف النهار . پس « ر ح » / با « ه و » كه هر دو عرض بلدند . و « وا » / با تمام عرض بلد كه مساوى با « ه ر » است . و « ط ا » ارتفاع اعظم كوكب در طرف قطب خفى از سمت راس است . و « ح ح » / با ارتفاع اصغر كوكب در طرف قطب ظاهر از سمت الراس . و مى دانيم