تخطي إلى المحتوى الرئيسي

دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 108

مساهمون:

ص١٠٨
اگر اعظم ترين ارتفاعات مثل ميل كلى باشد عرض آن موضع ربع دور بود . به وجهى ديگر : هر گاه اعظم ترين ارتفاعات كوكبى ثابته را كه به جانب قطب خفى از سمت الرأس نگذرد ، بر اصغرترين ارتفاعات او بيفزايند نصف مجموع عرض بلد باشد . و اگر ثابته ابدى الظهور از سمت الراس به جانب قطب خفى گذرد ، به جاى ارتفاع اعظم ، تمام او تا نصف دور استعمال كنند و عمل به پايان رسانند » .

بيان :

اين بود عبارت زيج بهادرى دريافتن عرض بلد . و وجهى ديگر پس از وجه ياد شده گفته است كه بعد از معرفت طول بلد بازگو مى كنيم . صاحب زيج مذكور ، مرحوم مولى ابوالقاسم معروف به غلامحسين جونپورى از اعيان شيعه اثناعشريه ، و از اعاظم علماى اماميه است ، و اصل و مولد وى شيراز خطه فارس است . اسم شريفش و خطبه كتابش جامع بهادرى ، و خطبه زيجش زيج بهادرى ، و گفتارش در صفحه ششصد و شصت و آخر همان زيج ، شهود عدل بر اماميه بودن اوست . در خطبه جامع بهادرى پس از تسميه و تحميد و ثناى حق تعالى ، و ستايش خاتم انبياء ، در صلوات و سلام بر آن حضرت و عترت او فرمايد : درود جهان آفرين بر جان پاكش و عترت اطهار او كه بروج اثناعشر امامت اند باد ، خصوصا بر آن برج اسد كه خانه خورشيد آله ، ملقب به اسدالله و نفس نفيس حضرت رسالت پناه است ، الخ . آن جناب علاوه بر تخصص در رياضيات عاليه و علم فلك ، در علوم عقليه و نقليه نيز عالم فحل است چنان كه همان دو اثر گرانقدر نام برده اش دو شاهد عادل بر اين مدعى اند . مرصد او ، بلده صاحب گنج هند ، بوده است . تاريخ زيج او طغيانى است بدين سبب كه در باب پانزدهم مقالت دوم آن ( ص 57 ) فرمايد : « وضع تاريخ طغيانى و بيان آن : واضح باد كه مبدء اين تاريخ روز سه شنبه غره وسطى محرم سنه يكهزار و دو صد پنجاه و يك ناقصه هجريست ، و اين سالى است كه در ماه جمادى الاولى مقدم آن در ناحيه بلده صاحب گنج يعنى مقام گيا كه