رقائق اقوى از معيت نفوس به قوى و ابدان است و از آن اصول تعبير به خزائن اللّه كنند
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ
( حجر 21 ) . اشراقيون مثل را انوار قاهره گويند .
و بدانكه قاطبه اهل عرفان به ارباب انواع قائلاند جز اين كه آنان مثل را به اسماء تعبير مىكنند كه اسماء اللّه را مربى مىدانند يعنى هر اسمى ربّ نوعى از انواع و مربى او است و آن نوع در تحت تصرف و تدبير تكميل آن اسم است ، چنان كه در اواخر فصل چهارم سابقه تمهيد جملى مصباح الأنس ( ص 35 چاپ سنگى ) و در ديگر زبر عرفانيه بدان تصريح شده است . قيصرى در اوّل شرح فص آدمى فصوص الحكم گويد : ان كل فرد من افراد الموجودات تحت تربية اسم خاص من اسماء اللّه تعالى هو ربّه لا يشاركه فيه غيره من الموجودات . و اشراقيون ارباب انواع را مربوب اسماء دانند پس بر اين مبنى ارباب انواع منتهى به اسماء مىگردند و اشراقى نيز چون عارف اسماء اللّه را ارباب انواع داند .
مثلا حيوان عبد سميع بصير است ، و جان عبد لطيف خبير ، و ملك عبد سبوح قدوس و قدير جبّار ، و موذىها عبد مذل ضار ، و نار به خصوص نار جهنم عبد منتقم قهار است . و انسان كامل عبد اللّه است ، و اللّه قبله همه اسماء است و مظهر او نيز قبله جميع مظاهر است .
و اين معنى را نيز اين چنين تعبير كنند كه هر مخلوقى مگر انسان را حظى از بعضى از اسماء است نه از كل اسماء ، مثلا حظ ملائكه از اسم سبوح و قدوس چنان كه خودشان گفتهاند نحن نسبح بحمدك و نقدس لك . و حظ شيطان از اسم جبار متكبر است از اين جهت عصيان ورزيد و استكبار كرد . و حظ حيوانات از اسم سميع بصير ، و حىّ قدير و اشباه آنها است . و حظ آتش از اسم قهار است ، و حظّ هوا از اسم لطيف است ، و حظّ آب از اسم نافع است ، و حظ زمين از اسم صبور است ، و حظ ادويه سمّيه از اسم ضار ، و حظ دنيا از اسم اوّل ، و حظ آخرت از اسم آخر و هكذا خط اشياى ديگر از اسماى ديگر . و انسان اختصاص به حظ از جميع اسماء دارد و
عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ