خداشناسى ندارد ، زيرا كه خداوند براى هر كارى وسائل و اسبابى قرار داده است . در بعض علوم كه وسائل طبيعى در آن به كار نيست و علوم طبيعى از حلّ آن عاجز است ، مانند غريزههاى حيوانات ، در اين مورد البته بايد به علل غيبى متشبث گرديد .
سوم اعتقاد به ثبات و جبر در قوانين طبيعى . يعنى دو احتمال در طبيعيات نيست ، وقتى فلزى در حرارت واقع شد حتما منبسط مىشود و احتمال عدم انبساط ندارد .
يكى از فلاسفهء معاصر موسوم به بوترو اميل « 1 » معتقد بوده است كه قوانين طبيعى جبرى است .
جبر را مانند شرّ معانى گوناگون است . معانى شرّ را شيخ رئيس در فصل ششم مقالهء نهم الهيات شفا ( ج 2 چاپ سنگى ، ص 628 ) ذكر كرده است و زمان بحث شر و جبر ، هر يك ، به تفصيل در اين دروس خواهد آمد . جبر در تعبير فوق عبارت اخراى ثبات و حتم است ، نه اين كه كسى را و يا چيزى را به اكراه و الزام بر امرى داشتن .
چهارم بسيارى از فلاسفه گفتهاند : علم براى علم و شناختن براى شناختن . چون اگر كسى علم را براى مقصود ديگرى تحصيل كند به اندازهء ضرورت اكتفا مىكند و همين كه به مقصود نائل گرديد تحصيل را ترك مىكند ؛ امّا وقتى علم را ذاتا دوست داشته باشد ، ولو مانع اغراض ديگرى باشد ، در تحصيل آن سعى و كوشش مىكند .
گويند ترقى علم در هر ملتى متفرّع بر اين بوده است كه آن را ذاتا دوست داشتند يا براى غرض ديگرى تحصيل مىنمودند .
هامش
قبيل ( ميكروبهايى كه نام برده است ) ، كه بر روى نعش وجود دارند ، از فقدان هوا استفاده و شروع به زاد و ولد مىكنند و نعش را متعفّن مىسازند .
( 1 ) .Boutroux . E( 1845 - 1921 م ) ، از استادان بزرگوار فلسفه در دانشگاه پاريس بوده كه زندگانيش صرف تعليم فلسفه و تصنيف كتاب گشته است . رأى او دربارهء قوانين طبيعت بسيار بديع است . نظر اختصاصى او در دو كتاب كوچك بيان شده و بحث در حقيقت قوانين طبيعى و چگونگى آنهاست . ( دانش بشر ، ص 284 ) .