تَحْرُثُونَ . أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ .
« 1 » زارع كشاورز است كه كارش آباد كردن زمين و شخم و شيار زدن آن و بذر در آن افشاندن و آبيارى كردن و پروراندن است ، جانهاى ما مزرعهء الهى است ؛ در اين حديث شريف تأمل بفرماييد و مزرعهء جان را به دست زارع آن بسپاريد . گر كام تو بر نيامد آنگه گله كن .
جناب ثقة الاسلام كلينى رضى اللّه عنه در كتاب ايمان و كفر اصول كافى « 2 » به اسنادش روايت فرموده است عن يونس بن ظبيان عن ابى عبد اللّه عليه السّلام قال : انّ اللّه خلق قلوب المؤمنين مبهمة على الايمان فإذا اراد استنارة ما فيها فتحها بالحكمة و زرعها بالعلم و زارعها و القيم عليها رب العالمين . فتح دل شيار كردن آن است ، زرع آن بذر افشاندن در آن است و اين بذر علم است ، قيّم محافظ پرورانندهء آن است ، و اين فاتح و زارع و قيّم رب العالمين است .
من از مفصّل اين نكته مجملى گفتم * تو خود حديث مفصّل بخوان از اين مجمل
به منطق وحى و براهين عقل ، معارف حقّهء الهيه در اين نشأهء مادى به صورت آب تمثل مىيابد و خود را نشان مىدهد ، لذا عالم الهى ، كه معارف و حكم به جانها القا مىكند ، در حقيقت معنايش اين است كه آب حيات به جانها بخشيده است . قرآن كريم فرموده است :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ .
« 3 » بياييد ندايى را لبّيك بگوييد كه شما را احيا مىكند ، روح در شما مىدمد ؛ بياييد به سوى منطقى كه شما را زنده بگرداند .
زنده دلا ، مرده ندانى كه كيست ؟ * آنكه ندارد به خدا اشتغال
بياييد ندايى را لبّيك بگوييد كه از شجرهء وجودتان بهرههايى ببريد كه هيچ چشمى نديده و هيچ گوشى نشنيده است و بر هيچ دلى نگذشته است ؛ قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم انّ اللّه عزّوجل قال اعددت لعبادى الصّالحين ما لا عين رات ، و لا اذن سمعت ، و لا خطر على قلب بشر ؛ « 4 » و لذتهايى عايد شما مىشود كه آنچنان بدانها آرام بيابيد كه لذائذ مألوف را آلام بيابيد ، به قول شيخ اجل سعدى :
هامش
( 1 ) - واقعه 56 : 63 و 64 .
( 2 ) - ص 308 ، جلد 2 معرب .
( 3 ) - انفال 8 : 24 .
( 4 ) - مسند احمد بن حنبل ، جلد 2 ، صفحه 313 .