حيدر آملى در رسالهء نقد النقود فى معرفة الوجود آورده است :
عقل اول ؛ تعيّن اول ؛ حضرة واحدية ؛ روح القدس ؛ امام مبين ؛ مسجد اقصى ؛ روح اعظم ؛ نور ؛ حقيقة الحقائق ؛ يعنى به اضافهء به حقائق مادون آن ؛ هيولى به تشبيه با هيولاى عالم ماده كه بصور گوناگون متصور است ؛ حضرت الوهيّت ؛ انسان كبير ، جبرئيل ، جوهر ، هباء ، از اين روى كه مادهء موجود ممكنه است ؛ عرش ؛ خليفة اللّه ؛ معلم اول ؛ برزخ جامع ، چنان كه عارف جامى گويد :
كيست انسان برزخ جامع / صورت خلق و حق در او واقع ؛ مادهء اولى ؛ مفيض ، از اين روى كه واسطهء فيض وجودات از جانب فياض على الاطلاق است ؛ مرآة حق ؛ قلم اعلى ؛ مركز دائره ، زيرا چون نقطه است در دائرهء وجود كه جميع خطوط موجودات و مسير تكاملى و سير صعودى آنها به آن منتهى مىشود و انسان كامل كه مظهر تام اوست نيز مركز دائرهء امكان است ، علامه صائن الدين در تمهيد القواعد « 1 » فرمايد :
و اما نقطة المركز فليس لها مقابل و لا ضد و ندّبل هو الواحد الحقيقى الذى تعين به سائر النقط و مقابلاتها . و ما سمعت من ان مظهر الوحدة الحقيقيّة هو الصورة الاعتدالية انما المراد به هذا المعنى . ثمّ ان كل ما كان من تلك النقطة اقرب الى المركز كانت آثار الوحدة و الوجوب فيها اكثر و احكامها يكون اشمل و كلّما كان ابعد كانت آثار الكثرة و الامكان فيها اكثر و احكامها تكون اقل شمولا و اقصر نسبة لوجود مقابله بآثاره الخاصّة المقابلة لآثارها و احكامها .
اى مركز دائرهء امكان * وى زبدهء عالم كون و مكان
تو شاه جواهر ناسوتى * خورشيد مظاهر لاهوتى
و ديگر از اسامى اين حقيقت كليه نقطه است ، زيرا اولين نقطه است كه وجود مطلق بدان تعيّن يافت ؛ و وجود مضاف ناميده شد چون نقطهء باء كه اولين نقطه است كه الف در مظاهر حروفى بدان متعين شده و باء ناميده شده است .
اشارة : دانستى كه يكى از اسامى اين حقيقت كليه « هباء » است ، از اين
هامش
( 1 ) - تمهيد القواعد صفحه 168 .