نكته :
فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا
« 1 » جميع تمثّلات يك نحوه ادراك است ؛ و روايات عديدهاى كه در احوال و اطوار انسان در عوالم عديده به لفظ تمثّل و اشباه آن حقايقى را نام مىبرد ، بازگشت همهء آنها به اين نكته علياست . فاغتنم .
نكته : هر كسى زارع و مزرعهء خود است ، و نيتها و اعمالش بذرهايش .
بنگر تا در مزرعهء خويش چه كاشتى . و در قول رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم الدنيا مزرعة الآخرة و در كلام امير المؤمنين عليه السّلام به حارث همدانى انت مع من احببت و نظاير اين گونه احاديث صادر از بيت عصمت و وحى درست دقت كن .
نكته : باطن تو در اين نشأة عين ظاهر تو در آن نشأة است ،
يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ
. « 2 »
نكته : انسان داراى خصوصيتهايى از قبيل اكل و شرب و نكاح و غيرهاست كه اين خصوصيتها را در هر عالم ، مطابق شأن و اقتضاى همان عالم دارا است .
در اين عالم ماده ، كه نشأهء اولى است ، روشن است ؛ و در نشأت ديگر ، كه سلسلهء علل طولى وجودى اينجا هستند ، به قياس آن نشئات با اين نشئات است :
صورتى در زير دارد آنچه در بالاستى
وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولى فَلَوْ لا تَذَكَّرُونَ .
« 3 »
نكته : رواياتى كه حالات و مشاهدات انسان را در حال احتضار بيان مىفرمايد نه اينكه خصوص احتضار موضوعيت داشته باشد ، بلكه ملاك انصراف از علايق اين نشأه است ؛ كه هرگاه انصراف دست دهد ، آن حالات براى شخص منصرف پيش مىآيد . اين معنى بر اهلش روشن است و براى اهل مراقبت و توجه بسيار پيش مىآيد .
نكته : جبرئيل عليه السّلام چون قرآن بر قلب پيغمبر نازل مىشد بىتجافى از مقامش ؛ كه اگر كسى با پيغمبر اكرم بود جبرئيل را نمىديد ، چون نزول جسمانى نبود تا با ديدگان ديدار شود ؛ و اگر كسى ديگر جبرئيل را مشاهده مىكرد ، يا به تصرف رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در جان وى بود يا قدرت روحى رائى . امير المؤمنين
هامش
( 1 ) - مريم 19 : 17 .
( 2 ) - طارق 86 : 9 .
( 3 ) - واقعه : 56 : 62 .