وقتى صاحب سرمايه شد و استعداد و آمادگى بيشتر پيدا كرد و به توفيق و كثرت عطا و جود كسى كه لا تزيده كثرة العطاء الّا جودا و كرما بايد بهتر و به اضعاف مضاعفه بالاتر برود تا بجايى كه خليفة اللّه گردد بلكه واجد فوق مقام خلافت كبرى گردد ، در امكان آن وسوسه و دغدغه مىنماييم ، اين نيست مگر اينكه مبانى علمى استوار نيست . و به قول عرشى و موجز و دقيق جناب معلم ثانى فارابى در آخر رسالهء گرانقدر اثبات مفارقات :
كلامى سامى از فارابى
و العقل الهيولانى ان كان قدسيا فانّه مستعد لان يصير عقلا بالفعل أتمّ ، و اذا كان العقل الهيولانى قد يتّصل بالمفارق من دون تعلم أعنى من دون استعمال فكر و لا خيال فلان يتّصل به العقل بالفعل أوجب و أولى .
اگر كسى در اوصاف و احوال جمادات و عالم نباتات و خواص و آثار تكوينى آنها به كتب مربوطه مراجعه كند ، و مقدارى به اسرار فطرى آنها معرفت پيدا نمايد ، صولت اعتراض او در اعتلاى وجودى و اشتداد روحى انسان كامل البتّه مبدل به دولت اعتراف مىگردد .
نمط هشتم و نهم و دهم اشارات شيخ رئيس و شرح خواجه بر آن بخصوص دهم كه در اسرار آيات است هر يك بابى براى ورود و وصول به بيان واقعى اين معمّى است ، و هر يك از فصوص و فتوحات شيخ اكبر اگر از زبان فهمى فهميده شود گشاينده اين طلسم است .
نقل واقعهاى عجيب كه براى شيخ رئيس پيش آمده است به قلم خود شيخ از شفاء
شيخ در حيوان شفا ( آخر فصل دوم مقالهء هفتم طبيعيات ) گويد :
حكى لى حال رجل ببيابان دهستان تحذر نفسه و نفخه الحيّات و الافاعى التى بها