محمّد بن مسعود عياشى در اصناف علوم بيش از دويست مجلد تصنيفات دارد ، ابن نديم در فهرست و شيخ طوسى در فهرست بسيارى از آنها را نام بردند .
صدوق ابن بابويه در مقدّمه من لا يحضره الفقيه به دويست و چهل و پنج مجلد از تأليفات خود تصريح كرده است و شيخ طوسى در فهرست فرمود :
له نحو من ثلاث مائة مصنف .
توماس اديسون مخترع برق ، استعدادى فوق العاده داشت ، فكر و مغز فعّال او هرگز از كار نمىايستاد ، وى در بين سالهاى 1870 م تا 1876 م كه از بيست و چهار سالگى او شروع مىشد يكصد و بيست و دو اختراع به ثبت رسانيد و مىگفت : به تجربه ، بر من معلوم شده كه علم هرگز وقفهپذير نيست .
ملّا جلال سيوطى را حدود پانصد مجلّد تأليفات است در كمتر ورقى از كشف الظنون نام سيوطى و تأليفات او نباشد .
و همچنين استوانههاى ديگر علوم و معارف مانند شيخ طوسى صاحب تهذيب و تبيان ، و علم الهدى سيد مرتضى صاحب شافى و ذريعه و برادرش سيد رضى جامع نهج البلاغه ، و فخر رازى صاحب تفسير و مباحث مشرقيه ، و ملا على قوشچى صاحب زيج الغ بيك و شرح آن و شرح تجريد خواجه و فارسى هيئت ، و ملاصدرا صاحب اسفار و شرح اصول كافى و مفاتيح ، و ملّا محسن فيض صاحب وافى و صافى و مفاتيح و احياى احياى غزالى ، و مجلسى دوم صاحب بحار و مرآة العقول و و و .
هر يك از اين بزرگان را در علوم و فنون و كارهاى علمىشان نبوغى است كه از عهدهء اكثر اهل علم خارج است ، و آثار قلمى اين نوابغ براى ماها يك نحو كرامت است . تا اين حد را بلكه بيش از اين را مىبينيم كه نطفه و علقه و مضغه بىسرمايه علمى باليد و اين چنين شد هيچگونه انكار و اعتراض نداريم ، امّا
انسان كامل از ديدگاه نهج البلاغه (فارسى) — صفحة 172
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١٧٢