و آن اين كه : بعضى از مردانى كه در « مكّه » بودند ايمان و اسلام را پذيرفتند ، « 1 » هنگامى كه مادران آنها از اين مسأله آگاه شدند ، تصميم گرفتند كه غذا نخورند ، آب ننوشند ، تا فرزندانشان از اسلام بازگردند ! گرچه هيچ كدام از اين مادران به گفتهء خود وفا نكردند و اعتصاب غذا را شكستند ، ولى آيهء فوق نازل شد ، و خط روشنى در برخوردِ با پدر و مادر در زمينهء مسألهء ايمان و كفر به دست همگان داد . « 2 »
* * *
( ( 56 ) ) يا عِبادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ أَرْضِي واسِعَةٌ فَإِيَّايَ فَاعْبُدُونِ
اى بندگان من كه ايمان آوردهايد ! زمين من وسيع است ، پس تنها مرا بپرستيد ( و در برابر فشارهاى دشمنان تسليم نشويد ) !
شأن نزول :
هجرت ، يك وظيفهء مسلّم
بسيارى از مفسران معتقدند : آيهء اوّل دربارهء مؤمنانى نازل شده كه ، در « مكّه » تحت فشار شديد كفار بودند ، به طورى كه توانائى بر اداى وظائف اسلامى خود نداشتند . به آنها دستور داده شد ، از آن سرزمين هجرت كنند . « 3 »
و نيز بعضى از مفسران معتقدند : آيهء « وَ كَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لاتَحْمِلُ رِزْقَهَا » ( آخرين آيهء مورد بحث ) در مورد گروهى از مؤمنان نازل شده كه در « مكّه » گرفتار آزار دشمنان بودند ، و مىگفتند : اگر ما به « مدينه » هجرت كنيم در آنجا نه خانهاى داريم ، نه زمينى ، و چه كسى به ما آب و غذا مىدهد ؟ ! ( آيه نازل شد و گفت تمام جنبندگان روى زمين ، از خوان نعمت خداوند بزرگ ، روزى مىبرند ، غصهء روزى را نخوريد ) . « 4 »
هامش
( 1 ) در پارهاى از روايات ، نامِ « سعد بن ابى وقاص » آمده و در پارهاى ديگر ، نامِ « عياش بن ابى ربيعه مخزومى » .
( 2 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيات مورد بحث ؛ « الميزان » ، ج 16 ، ص 109 ؛ « بحار الانوار » ، ج 22 ، ص 48 .
( 3 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « بحار الانوار » ، ج 19 ، ص 36 ؛ « تبيان » ، ج 8 ، ص 221 .
( 4 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « بحار الانوار » ، ج 19 ، ص 36 ؛ « تبيان » ، ج 8 ، ص 223 .