( 85 ) إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى وَ مَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ
آن كس كه قرآن را بر تو فرض كرد ، تو را به جايگاهت ( / زادگاهت ) بازمىگرداند ! بگو :
« پروردگار من از همه بهتر مىداند چه كسى ( برنامهء ) هدايت آورده ، و چه كسى در گمراهى آشكار است » !
شأن نزول :
عشق و علاقه به وطن
جمعى از مفسرين ، شأن نزولى براى آيهء فوق از « ابن عباس » نقل كردهاند كه مضمونش چنين است :
هنگامى كه پيامبر صلى الله عليه و آله به قصد هجرت ، از « مكّه » به سوى « مدينه » مىآمد ، به سرزمين « جحفه » - كه فاصلهء چندان زيادى از « مكّه » ندارد - كه رسيد ، به ياد موطنش « مكّه » افتاد ، شهرى كه حرم امن خدا است ، و « خانهء كعبه » كه قلب و جان پيامبر صلى الله عليه و آله با آن پيوند ناگسستنى داشت در آنجا است ، آثار اين شوق كه با تأثر و اندوه آميخته بود ، در چهرهء مباركش نمايان گشت ، در اينجا پيكِ وحىِ خدا « جبرئيل » نازل شد و پرسيد : آيا به راستى به شهر و زادگاهت اشتياق دارى ؟
پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : آرى .
جبرئيل عرض كرد : خداوند اين پيام را براى تو فرستاده :
إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ :
« آن كس كه اين قرآن را بر تو فرض كرده است ، تو را به سرزمين اصليت بازمىگرداند » . « 1 »
و مىدانيم اين وعدهء بزرگ ، سرانجام تحقق يافت و پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله پيروزمندانه با ارتشى نيرومند و قدرت و عظمت فراوان به « مكّه » بازگشت ، و حرم امن خدا ، بدون جنگ و خونريزى به تسليم او در آمد .
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « تفسير كبير فخر رازى » ، ج 25 ، ص 21 ؛ « تفسير قرطبى » ، ج 13 ، ص 247 ؛ « تفسير الميزان » ، ج 16 ، و تفاسير ديگر .