شأن نزول :
از كمكهاى مالى دريغ نكنيد
جمعى از مفسران ، براى آيهء مورد بحث ، شأن نزولى نقل كردهاند كه : پيوند آن را با آيات گذشته روشن مىسازد و آن اين كه :
« اين آيه دربارهء گروهى از صحابه نازل شد كه بعد از « داستان افك » سوگند ياد كردند كه به هيچ يك از كسانى كه در اين ماجرا درگير بودند و به اين تهمت بزرگ دامن زدند كمك مالى نكنند ، و در هيچ موردى با آنها مواسات ننمايند ، آيهء فوق نازل شد و آنها را از اين شدت عملوخشونت باز داشتودستور عفو و گذشت داد » .
اين شأن نزول را « قرطبى » در تفسيرش از « ابن عباس » و « ضحاك » ، و مرحوم « طبرسى » از « ابن عباس » و غير او ، ذيل آيات مورد بحث نقل كردهاند و جنبهء عمومى دارد . « 1 »
ولى گروهى از مفسران اهل تسنن ، اصرار دارند بگويند : اين آيه در خصوص « ابوبكر » نازل شده كه بعد از داستان « افك » ، كمك مالى خود را به « مسطح بن اثاثه » كه « پسر خاله » يا « پسر خواهر » او بود ، و به مسألهء افك دامن مىزد ، قطع كرده ، « 2 » در حالى كه تمام ضميرهائى كه در آيه به كار رفته به صورت جمع است و نشان مىدهد : گروهى از مسلمانان بعد از اين ماجرا تصميم به قطع كمكهاى خود از اين مجرمان گرفته بودند ، و آيه ، آنها را از اين كار نهى كرد .
به هر حال ، مىدانيم : آيات قرآن اختصاص به شأن نزول ندارد ، بلكه همهء مؤمنان را تا دامنهء قيامت شامل مىگردد ، يعنى توصيه مىكند : مسلمانان در اين گونه موارد گرفتار احساسات تند و داغ نشوند ، و در برابر لغزشها و اشتباهات گنهكاران تصميمات خشن نگيرند .
هامش
( 1 ) « تبيان » ، ج 7 ، ص 421 ؛ « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « الميزان » ، ج 15 ، ص 106 ؛ « قرطبى » ، ج 12 ، ص 207 .
( 2 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « تبيان » ، ج 7 ، ص 421 ؛ « الميزان » ، ج 15 ، ص 106 .