وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلى حَرْفٍ فَإِنْ أَصابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَ إِنْ أَصابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيا وَ الْآخِرَةَ ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبِينُ
بعضى از مردم خدا را تنها با زبان مىپرستند ؛ همين كه ( دنيا به او رو كند و ) خيرى به آنان برسد ، حالت اطمينان پيدا مىكنند ؛ اما اگر مصيبتى براى امتحان به آنها برسد ، دگرگون مىشوند ( و به كفر رو مىآورند ) ! ( و به اين ترتيب ) هم دنيا را از دست دادهاند ، و هم آخرت را ؛ و اين همان خسران و زيان آشكار است !
شأن نزول :
گرايش سودگرايانه
« ابن عباس » و جمعى ديگر از مفسران پيشين ، در شأن نزول اين آيه ، چنين نقل كردهاند : گاهى گروهى از باديهنشينان خدمت پيامبر مىآمدند .
اگر حال جسمانى آنها خوب مىشد ، اسب آنها كرّهء خوبى مىآورد ، زن آنها پسر مىزائيد و اموال و چهار پايان آنان فزونى مىگرفت ، خشنود مىشدند و به اسلام و پيامبر صلى الله عليه و آله عقيده پيدا مىكردند !
اما اگر بيمار مىشدند ، همسرشان دختر مىآورد و اموالشان رو به نقصان مىگذاشت ، وسوسههاى شيطانى قلبشان را فرا مىگرفت و به آنها مىگفت : تمام اين بدبختىها به خاطر اين آئينى است كه پذيرفتهاى و آنها هم روى گردان مىشدند ! . « 1 »
قابل توجه اين كه : قرآن در مورد روى آوردن دنيا به اين اشخاص ، تعبير به « خير » مىكند ، و در مورد پشت كردن دنيا تعبير به « فتنه » ( وسيلهء آزمايش ) نه « شرّ » ، اشاره به اين كه : اين حوادث ناگوار ، شرّ و بدى نيست ، بلكه وسيلهاى است براى آزمايش .
* * *
هامش
( 1 ) « تفسير كبير فخر رازى » ، ج 23 ، ص 13 ؛ « تفسير قرطبى » ، ج 6 ، ص 4409 .