( 117 ) لَقَدْ تابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِىِّ وَ الْمُهاجِرينَ وَ الْأَنْصارِ الَّذينَ اتَّبَعُوهُ في ساعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْ بَعْدِ ما كادَ يَزيغُ قُلُوبُ فَريقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَئُوفٌ رَحيمٌ ( ( 118 ) ) وَ عَلَى الثَّلاثَةِ الَّذينَ خُلِّفُوا حَتَّى إِذا ضاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ وَ ضاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ وَ ظَنُّوا أَنْ لا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْلِيَتُوبُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحيمُ
مسلماً خداوند رحمت خود را شامل حال پيامبر و مهاجران و انصار ، كه در زمانعسرت و شدت ( در جنگ تبوك ) از او پيروى كردند ، نمود ؛ بعد از آن كه نزديك بود دلهاى گروهى از آنها ، از حق منحرف شود ( و از ميدان جنگ باز گردند ) ؛ سپس خدا توبهء آنها را پذيرفت ، كه او نسبت به آنان مهربان و رحيم است !
و ( همچنين ) آن سه نفر كه ( از شركت در تبوك ) تخلّف جستند ، ( و مسلمانان با آنان قطع رابطه نمودند ، ) تا آن حدّ كه زمين با همهء وسعتش بر آنها تنگ شد ؛ ( حتى ) در وجود خويش ، جائى براى خود نمىيافتند ؛ ( و ) دانستند كه پناهگاهى از خدا جز به سوى او نيست ؛ سپس خدا رحمتش را شامل حال آنها نمود ، ( و به آنان توفيق داد ) تا توبه كنند ؛ خداوند بسيار توبهپذير و مهربان است !
شأن نزول :
يك درس بزرگ !
مفسران گفتهاند : آيهء نخست در مورد غزوهء « تبوك » و مشكلات طاقتفرسائى كه به مسلمانان در اين جنگ رسيد ، نازل شده ، اين مشكلات به قدرى بود كه ، گروهى تصميم به بازگشت گرفتند ، اما لطف و توفيق الهى شامل حالشان شد ، و همچنان پا بر جا ماندند .
مىگويند : از جمله كسانى كه آيه در مورد او نازل شده : « ابو خيثمه » است ، كه از ياران پيامبر صلى الله عليه و آله بود ، نه از منافقان ، ولى بر اثر سستى ، از حركت به سوى ميدان « تبوك » خوددارى كرد .