نازل گرديد كه پيامبر از « طائف » به « مدينه » بازگشت و مردم را آمادهء پيكار با « روميان » نمود .
در روايات اسلامى آمده است : پيامبر صلى الله عليه و آله معمولًا مقاصد جنگى و هدفهاى نهائى خود را قبل از شروع جنگ براى مسلمانان روشن نمىساخت ، تا اسرار نظامى اسلامبه دست دشمناننيفتد ، ولىدرمورد « تبوك » چون مسأله شكل ديگرى داشت ، قبلًا باصراحت اعلام نمود : مابهمبارزه با « روميان » مىرويم ؛ زيرا مبارزه با امپراطورى روم شرقى ، همانند جنگ با مشركان « مكّه » و يا يهود « خيبر » كار سادهاى نبود ، و مىبايست مسلمانان براى اين درگيرى بزرگ كاملًا آماده شوند و خودسازى كنند .
به علاوه فاصلهء ميان « مدينه » و سرزمين روميان بسيار زياد بود ، و از همه گذشته ، فصل تابستان ، گرما و برداشت محصول غلات و ميوهها بود .
همهء اين امور ، دست به دست هم داده و رفتن به سوى ميدان جنگ را فوقالعاده بر مسلمانان مشكل مىساخت ، تا آنجا كه بعضى در اجابت دعوت پيامبر صلى الله عليه و آله ترديد و دودلى نشان مىدادند !
آيات فوق نازل شد و با لحنى قاطع و كوبنده ، به مسلمانان هشدار داد ، اعلام خطر كرد و آنها را آمادهء اين نبرد بزرگ ساخت . « 1 »
* * *
( ( 49 ) ) وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ لى وَ لا تَفْتِنِّي أَلا فِى الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحيطَةٌ بِالْكافِرينَ
بعضى از آنها مىگويند : « به ما اجازه ده ( تا در جهاد شركت نكنيم ) و ما را به گناه نيفكن » ! آگاه باشيد آنها ( هم اكنون ) در گناه سقوط كردهاند ؛ و جهنم كافران را احاطه كرده است !
هامش
( 1 ) اين شأن نزول را به طور اجمال بسيارى از مفسران مانند : « طبرسى » در « مجمع البيان » ( ج 5 ، ص 55 ) و « فخر رازى » در « تفسير كبير » و « آلوسى » در « روح المعانى » ، ذيل آيات مورد بحث آوردهاند . ( « بحار الانوار » ، ج 21 ، ص 189 ) .