سخنان به دشمن حمله نمود تا كشته شد ، ولى به زودى روشن گرديد كه پيامبر زنده است و اين خبر اشتباه بوده است يا دروغ ، آيهء فوق در اين مورد نازل گرديد و دستهء اوّل را سخت نكوهش كرد . « 1 »
* * *
( ( 169 ) ) وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذينَ قُتِلُوا في سَبيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ( ( 170 ) ) فَرِحينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ ( ( 171 ) ) يَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ وَ أَنَّ اللَّهَ لا يُضيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنينَ
( اى پيامبر ! ) هرگز گمان مبر كسانى كه در راه خدا كشته شدند ، مردگانند ! بلكه آنان زندهاند ، و نزد پروردگارشان روزى داده مىشوند . آنها به خاطر نعمتهاى فراوانى كه خداوند از فضل خود به ايشان بخشيده است ، خوشحالند ؛ و به خاطر كسانى كه هنوز به آنها ملحق نشدهاند ( مجاهدان و شهيدان آينده ) خوشوقتند ؛ كه نه ترسى بر آنهاست ، و نه غمى خواهند داشت .
و از نعمت خداوفضل او ( نسبت به خودشان نيز ) مسرورند ؛ و ( مىبينند كه ) خداوند ، پاداش مؤمنان را ضايع نمىكند ؛ ( نه پاداش شهيدان ، و نه پاداش مجاهدانى كه شهيد نشدند ) .
شأن نزول :
شهيدان زندهاند ، بشارت به بازماندگان
بعضى از مفسران معتقدند : آيات فوق دربارهء شهداى احد نازل شده و بعضى ديگر دربارهء شهداى بدر مىدانند ، ولى حق اين است كه پيوند اين آيات با آيات گذشته نشان مىدهد ، بعد از حادثهء احد نازل شده است . اما مضمون و محتواى آيات تعميم دارد ، و همهء شهدا ، حتى شهداى بدر را كه چهارده نفر بودند شامل مىشود ، لذا در حديثى از امام باقر عليه السلام نقل شده كه فرمود : آيات دربارهء شهداى احد
هامش
( 1 ) « بحار الانوار » ، ج 20 ، ص 59 و 106 ؛ « مجمع البيان » ، ذيل آيات مورد بحث .