26 / 224
و شاعران پيروى ايشان مىكنند گمراهان ( 224 )
26 / 225
آيا نديدى كه ايشان در هر ميدانى سرگردان شوند ( 225 )
26 / 226
و آنكه ايشان مىگويند آنچه نمىكنند ( 226 )
26 / 227
مگر آنان كه ايمان آوردند و عملهائى شايسته كردند و ذكر خدا كردند بسيارى و انتقام كشيدند بعد از آنكه مظلوم شدند و خواهند دانست ظالمان كه بكدام جا بازخواهندگشت ( 227 )
[ سوره نمل ]
بنام خداى بخشاينده مهربان
27 / 1
اين آيات قرآن و كتاب روشن است ( 1 )
27 / 2
هدايت و مژده است براى مسلمانان ( 2 )
شرح
وَ الشُّعَراءُو شاعران مشرك چون ابن زبعرى و هبيره و مسامع و اميّه ثقفىيَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَپيروى ايشان مىكنند سفهاى عرب يعنى روات ايشان در تيسير از امام علم الهدى رحمه اللّه نقل مىكند كه دو شاعر در باب حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم و مذمت اسلام شعرها گفتند و مشركان ياد گرفته مىخواندند اين آيت در شان ايشان نازل شدهأَ لَمْ تَرَ أَنَّهُمْآيا نمىبينى كه ايشانفِي كُلِّ وادٍدر هر وادى از فنون كلاميَهِيمُونَسرگردان مىشوند چون تشبيب و هزل و مطايبه و طعن در انساب و مدح نامستحق و هجو نالايق و افراط در مدح و ذم و امثال آنوَ أَنَّهُمْو آنكه ايشانيَقُولُونَمىگويندما لا يَفْعَلُونَآنچه نمىكنند يعنى بفسق ناكرده بر خود گواهى مىدهند و پيغامهاى ناداده به كسى در سلك نظم مىكشند و اگر كسى تفحص اشعار اهل جاهليت كند بر بسيارى ازين مقوله مطلع شود و در تفسير كواشى آورده كه بعد از نزول اين آيت حسان ابن رواحه و جمعى از شعراى صحابه بجناب نبوت پناه عليه الصلاة و السلام آمده بموقف عرض رسانيدند كه حق سبحانه مىداند كه ما شاعريم و ابن رواحه گفت مىترسم كه برين وصف بميريم حضرت رسالتپناه فرمود كه مؤمن جهاد مىكند به شمشير خود و به زبان خود و شعرى كه شما در شان كفار مىگوئيد بر ايشان سختتر است از تيغ و نيزه و اين آيت نازل شدإِلَّا الَّذِينَ آمَنُواشعراء متبوع سفيهان در همه بوادى سرگردانند مگر آنها كه ايمان آوردهاندوَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِو عملهاى شايسته كرده يعنى پيغمبر عليه السلام را ستايش نمودند و به هجو و مذمّت كفّار مشغول گشتندوَ ذَكَرُوا اللَّهَو ياد كردند خداى تعالى را در اشعار خودكَثِيراًبسيار يعنى اكثر اشعار ايشان در تحميد و تمجيد و توحيد است و تحريص به طاعت و تنبيه از غفلتوَ انْتَصَرُواو انتقام كشيدند از مشركانمِنْ بَعْدِ ما ظُلِمُواپس از آنكه ستمديده شده بودند به هجا يعنى هجو ايشان را بر ايشان رد كردند حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم حسان را گفت اهج المشركين فان جبرئيل معك حضرت حقايق پناهى قدس سره در ديباچه ديوان اوّل آورده كه هر چند قادر حكيم جل ذكره در آيت كريمه و الشعراء يتبعهم الغاوون شعرا را كه سبّاحان بحر شعراند جمع ساخته و كمند لام استغراق در گردن ايشان انداخته گاه در غرقاب بىحد و غايت غوايت مىاندازد و گاه تشنهلب در وادى حيرت و ضلالت سرگردان مىسازد اما بسيارى از ايشان بهواسطه صلاح عمل و صدق ايمان در زورق امان الا الذين آمنوا و عملوا الصالحات نشستهاند و بهواسطه بادبان و اذكروا اللّه كثيرا بساحل خلاص و ناحيه نجات پيوسته و يكى از افاضل گفته است بيتشاعرانى را كه غاوى خواند در قرآن خداى * هست از ايشان هم به قرآن ظاهر استثناء منوَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُواو زود باشد كه بدانند آنان كه ستم كردهاند بكفر و افتراء و نسبت پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم بشعر كه بعد از موتأَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَبكدام مكان بازخواهندگشت مراد آنست كه منقلب ايشان آتش خواهد بود و اللّه تعالى اعلم بالصواب