23 / 81
بلكه گفتند مانند آنچه گفته بودند نخستيان ( 81 )
23 / 82
گفتند آيا چون بميريم و شويم خاكى و استخوانى آيا ما برانگيخته خواهيم شد ( 82 )
23 / 83
هر آئينه وعده داده شد به اين سخن ما را و پدران ما را پيش ازين نيست اين مگر افسانههاى پيشينيان ( 83 )
23 / 84
بگو كراست زمين و آنچه در آنست بگوئيد اگر مىدانيد ( 84 )
23 / 85
خواهند گفت خداى راست بگو آيا پندپذير نمىشويد ( 85 )
23 / 86
بگو كيست پروردگار آسمانهاى هفتگانه و پروردگار عرش بزرگ ( 86 )
23 / 87
خواهند گفت اين همه خدائ راست بگو آيا نمىترسيد ( 87 )
23 / 88
بگو كيست آنكه بدست اوست پادشاهى هر چيز و او زنهار مىدهد و زنهار داده نمىشود بر خلاف او بگوئيد اگر مىدانيد ( 88 )
شرح
بَلْ قالُوابلكه گفتند بىتدبّر و تفكّرمِثْلَ ما قالَ الْأَوَّلُونَمانند آنكه گفته بودند پيشينيان از كفارقالُواگفتندأَ إِذا مِتْناآيا چون بميريم ماوَ كُنَّا تُراباًو باشيم خاكوَ عِظاماًو استخوانى خالى كهنهأَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَآيا ما برانگيختهشدگانيم استفهام بر سبيل انكار است و تكرار از براى تاكيد است يعنى چون خاك شويم حشر و بعث چگونه بما راه يابدلَقَدْ وُعِدْناهر آئينه وعده داده شديمنَحْنُ وَ آباؤُناما و پدران ماهذااين سخن رامِنْ قَبْلُپيش از آمدن محمد صلى اللّه عليه و سلّم يعنى ما را و پدران ما را بوعده حشر و نشر تخويف كردهاند و اين وعده راست نشدإِنْ هذانيست اين قولإِلَّا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَمگر افسانه پيشينيان و اكاذيب ايشان كه در صحائف نوشتهاند و گذاشتهقُلْبگو اى محمد ص مر اين منكران را كه بگوئيدلِمَنِ الْأَرْضُمر كراست زمينوَ مَنْ فِيهاو آنكه در وى است از مخلوقات يعنى مالك و خالق زمين كيست جواب دهيد مراإِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَاگر هستيد كه مىدانيدسَيَقُولُونَزود باشد كه بگويند در جواب تو كه زمين و آنچه در او استلِلَّهِمر خداى راست مشركان مكه معترف بودند بر آنكه آفريدگار زمين و اهل وى اللّه است پس چون ترا چنين جواب دهندقُلْ أَ فَلا تَذَكَّرُونَبگو آيا پند نمىگيريد و در نمىيابيد كه كسى كه اولا قادر باشد بر آفريدن اهل زمين ثانيا نيز از ايجاد و اعاده ايشان عاجز نخواهد بودقُلْبگو اى محمد ص ديگر بارمَنْ رَبُّ السَّماواتِ السَّبْعِكيست آفريدگار آسمانهاى هفتگانه با عظمت و رفعت و شكل عجيب و هيئت غريب آنوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِو كيست پروردگار عرش بزرگ كه اعظم مخلوقات استسَيَقُولُونَزود باشد كه گويند آسمانهاى رفيع و عرش عظيملِلَّهِمر خداى راست و رب همه او استقُلْ أَ فَلا تَتَّقُونَبگو آيا پرهيز نمىكنيد از شرك به نسبت چنين خالقى و هم از مخلوقات او او را شريك مىسازيدقُلْ مَنْ بِيَدِهِبگو كيست آنكه بدست اوست يعنى بقبضه اقتدار اوستمَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍبادشاهى همه چيزى در موضح گويد مضرت و منفعت اشياى يا خزائن آنوَ هُوَ يُجِيرُو او زينهار دهد و به فرياد رسد و نگاه دارد و ايمن گرداند از عذاب خود هر كرا خواهدوَ لا يُجارُ عَلَيْهِو زينهار داده نشود برو يعنى كسى نتواند كه كسى را از عذاب او ايمن گرداند و در پناه آورد و زينهار گيرد جواب گوئيدإِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَاگر هستيد كه بدانيد .