23 / 75
و اگر رحم مىكرديم بر ايشان و برمىداشتيم آنچه به ايشانست از سختى هر آئينه پيوسته مىشدند در بىراهى خود سرگشته شده ( 75 )
23 / 76
و هر آئينه گرفتار كرديم ايشان را به عذاب پس نيايش نكردند پروردگار خود را و زارى نه نمودند ( 76 )
23 / 77
( در غفلت خويش ماندند ) تا وقتى كه بگشاديم بر ايشان درى خداوند عذاب سخت ناگهان ايشان در آنجا اميدبرندگانند ( 77 )
23 / 78
و اوست آنكه بيافريد براى شما شنوائى و ديدهها و دلها اندكى شكرگزارى مىكنيد ( 78 )
23 / 79
و اوست آنكه پيدا كرد شما را در زمين و بسوى او برانگيخته خواهيد شد ( 79 )
23 / 80
و اوست آنكه زنده مىكند و ميراند و او راست آمد و شد شب و روز آيا نمىفهميد ( 80 )
شرح
وَ لَوْ رَحِمْناهُمْو اگر ببخشائيم بر ايشانوَ كَشَفْناو برداريمما بِهِمْآنچه بديشان واقع استمِنْ ضُرٍّاز سختى يعنى قحط و تنگى كه بر ايشان غلبه كردهلَلَجُّواهر آئينه ستيزندگى كنندفِي طُغْيانِهِمْدر سركشى خوديَعْمَهُونَسرگشته مىروند و تردد مىنمايند يعنى اگر بلا از ايشان دفع كنيم همچنان از روى ستيز و عناد بر كفر و تكذيب خود ثابت خواهند بود بيتستيزندگى كار ديو و دد است * ستيزنده را دشمنى با خود استآوردهاند كه چون ضرر قحط به نهايت رسيد و اهل مكه به خوردن مرده و مردار مبتلا شدند ابو سفيان به مدينه آمده با حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم گفت نه تو گمان مىبرى كه رحمت عالميانى و اهل مكه به زحمت دعاى تو درماندهاند پدران را به شمشير بكشتى و فرزندان را به آتش گرسنگى بسوختى حق تعالى آيت فرستادوَ لَقَدْ أَخَذْناهُمْو به درستى كه ما گرفتيم اهل مكّه رابِالْعَذابِبه عذاب قتل در روز بدرفَمَا اسْتَكانُواپس فروتنى نه كردندلِرَبِّهِمْمر پروردگار خود راوَ ما يَتَضَرَّعُونَو تضرع و زارى ننمودند بلكه همچنان بر سركشى و نافرمانى بايستادندحَتَّى إِذا فَتَحْناتا چون بگشاديمعَلَيْهِمْبر ايشانباباًدرىذا عَذابٍ شَدِيدٍخداوند عذاب سخت كه آن جوع است و شدّت او از قتل و اسر بيشتر استإِذا هُمْناگاه ايشانفِيهِدر آن عذابمُبْلِسُونَنااميدان و اندوهگينان و فروماندگان و سرگردانند تا حدى كه اغنياء ايشان از تو طلب عاطفت و مرحمت مىنمايندوَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَو اوست كه بيافريد و پيدا كردلَكُمُ السَّمْعَبراى شما گوش را تا مىشنويد بدان شنودنيهاوَ الْأَبْصارَو ديدها را تا مىبينيد به آن ديدنيهاوَ الْأَفْئِدَةَو دلها را تا تفكّر مىكنيد به آن و استدلال مىنمائيد از مسموعات و مبصرات بر قدرت فاطر مبدعات و شماقَلِيلًا ما تَشْكُرُونَاندكى را شكر مىگذاريد چه عمده در شكرگزارى آنست كه استعمال كنيد اين آلات ادراك را در آنچه مؤدى بشناخت خالق آن باشدوَ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْو اوست آنكه بيافريد شما را و منتشر ساختفِي الْأَرْضِدر زمينوَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَو بسوى او جمع كرده خواهيد شد روز قيامت بعد از تفرق اجزا و اعضاوَ هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُو اوست آنكه زنده مىگرداند و مىميراندوَ لَهُ اخْتِلافُ اللَّيْلِ وَ النَّهارِو مر او راست يعنى بامر اوست مخالفت شب و روز در ازدياد و انتقاص يا تعاقب ايشان مر يكديگر راأَ فَلا تَعْقِلُونَآيا تعقل نمىكنيد كه قدرت ما همه كائنات را از عدم بوجود آورده و بعث نيز از ان جمله است چه همه را بعد از مردن زنده خواهيم ساخت پس چرا انكار آن مىكنيد كفار مكه تعقل آن نكردند .