22 / 78
و جهاد كنيد در راه خدا حق جهادى ( كه براى خدا باشد ) وى برگزيد شما را و نساخت بر شما در دين هيچ تنگى مشروع كرد دين پدر شما ابراهيم خدا نام نهاد شما را مسلمانان پيش ازين و در قرآن نيز ( جهاد كنيد ) تا باشد پيغامبر گواه بر شما و باشيد شما گواه بر مردمان پس برپا داريد نماز را و بدهيد زكات را و چنگ زنيد به خدا اوست خداوند شما پس نيكو خداوند است و نيكو مددگار است ( 78 )
شرح
وَ جاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِجهاد كنيد در راه خداى تعالى براى او چنان كه سزاوار جهاد او باشد يعنى بدل صافى و نيت خالص و جهاد دو است يكى با دشمنان ظاهر چون اهل شرك و بغى و ديگر با اعادى باطن چون نفس و هوا چنانچه حضرت رسالتپناه عليه الصلاة و السلام بعد از رجوع از غزوه تبوك فرمود كه رجعنا من الجهاد الاصغر الى الجهاد الاكبر نظماى شها كشتيم ما خصم برون * ماند خصمى زو بتر در اندرونكشتن اين كار عقل و هوش نيست * شير باطن سخره خرگوش نيستو ازين است كه امام قشيرى رح فرموده كه حق جهاد آنست كه يك چشم زدن از مجاهده نفس بازنهايستد زيرا كه ازو ايمن نتوان بود و اعدى عدوك نفسك التى بين جنبيك اشارت بدين استهُوَ اجْتَباكُمْاو كه خداوند است برگزيد شما را براى نصرت دين خودوَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍو نساخت و مقرر نكرد بر شما در دين هيچ تنگى يعنى بر شما تنگ فرا نگرفت در احكام دين و تكليف ما لا يطاق نهفرمود و بوقت ضرورت رخصتها داد چون قصر و تيمم و افطار در مرض و سفر پس پيروى كنيدمِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَكيش پدر خود ابراهيم را چون اكثر عرب از ذريت ابراهيم عليه السلام بودند تغليب كرد ايشان را بر همه امت يا آنكه او پدر پيغمبر ص ما است و آن حضرت پدر امت و پدر پدر حكم پدر داردهُوَخداىسَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُنام نهاد شما را مسلمان پيش از قرآن در كتب منزلهوَ فِي هذاو در قرآن نيز يا ابراهيم تسميه كرد شما را و مسلمان خواند شما را در زمان خود و درين زمان نيز شما را باسلام ياد فرمود چنانچه در قرآن مذكور است و من ذريتنا امة مسلمة لك پس ملازم دين او باشيدلِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيداً عَلَيْكُمْتا باشد پيغمبر يعنى محمد عليه الصلاة و السلام روز قيامت گواه براى شما بقبول دعوت و متابعت ملّت خليلوَ تَكُونُواو تا باشيد شماشُهَداءَ عَلَى النَّاسِگواهان به مردمان به رسانيدن انبياء ع دعوت حق را بديشانفَأَقِيمُوا الصَّلاةَپس بگذاريد نماز را به جهت تعظيم امر خداىوَ آتُوا الزَّكاةَو بدهيد زكات را از براى شفقت بر خلق خداىوَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِو چنگ ورزيد بفضل خداى تعالى يعنى در مجامع امور خود برو اعتماد كنيد و يارى ازو طلبيد يا بكتاب و سنت متمسك شويد سلمى قدس سره فرموده كه اعتصام بحبل اللّه امر عوام است و باللّه كار خواص اما اعتصام بحبل اللّه وقوف است بسر خدا و اوامر و نواهى و اعتصام باللّه خلوت دل است از ما سواى حضرت الهىهُوَ مَوْلاكُمْاوست يار بندگان و متولى كار همه درماندگانفَنِعْمَ الْمَوْلىپس نيكوياريست اووَ نِعْمَ النَّصِيرُو نيكومددگارى به يارى عيبها پوشد و به مددكارى گناهان به بخشيد يارى ازو جوى كه از يارى در نماند و مددگارى ازو طلب كه از ان عاجز نشود نظماز يارى خلق بگذر اى مرد خدا * يارى ز كسى طلب كه از روى وفاكار تو تواند كه بسازد همه عمر * دست تو تواند كه بگيرد همه جا .