ناتوان شد طالب و مطلوب يعنى عابد و معبود ( 73 )
22 / 74
تعظيم نكردند خدا را حق تعظيم او هر آئينه خدا توانا غالب است ( 74 )
22 / 75
خدا برمىگزيند فرستادهها از فرشتگان و از مردمان هر آئينه خدا شنوا بينا است ( 75 )
22 / 76
مىداند آنچه پيش روى ايشان است و آنچه پس پشت ايشانست و بهسوى خدا بازگردانيده مىشوند كارها ( 76 )
22 / 77
اى مسلمانان ركوع كنيد و سجده بجا آريد و عبادت نمائيد پروردگار خود را و بكنيد كار نيكو اميد است كه رستگار شويد ( 77 )
شرح
ضَعُفَ الطَّالِبُ وَ الْمَطْلُوبُسست شده است جوينده يعنى بت كه نتوانند ستد آنچه مگس ازو در ربوده و سست شده مطلوب يعنى مگس كه خواهند آنچه بربوده ازو استرداد كنند يا سست و عاجزاند پرستنده و پرستيده يعنى مشرك و صنم نظمعاجزان كه عاجزان را بندهاند * چون فتد كارى ز هم شرمندهاندعجز و امكان لازم يكديگراند * پس همه خلقان ز هم عاجزتراندقوت از حق است و قوّت حق اوست * زان كه او مغز است خلقش هست پوستآوردهاند كه مالك بن ضعيف و كعب بن اشرف يا جمعى ديگر از يهود گفتند كه خداى تعالى عالم را به شش روز آفريد و مانده شده ( حاشا بر دهانشان خاك باد ) روز شنبه براى استراحت بر پشت تكيه كرد حق سبحانه آيت فرستادما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِنشناختند يهود خداى را سزاى شناختن او يا تعظيم ننمودند او را حق تعظيم او كه رنج و تعب را به دو نسبت دادند قولى آنست كه آيت در شان مشركان است مىفرمايد كه ايشان خداى تعالى را چنانچه بايد ندانستند كه به دو شرك آوردند و جمادات را اللّه نام نهادند محققان برانند كه چنانچه اهل شرك به حق المعرفت او را نشناختند اهل علم نيز بالحقيقت به معرفت او راه نبردند زيرا كه دور باش و لا يحيطون به علما كسى را در حوالى بارگاه كبريا نمىگذارد و به غيب هويت خود هيچ راهنما را راه نمىدهد شيخ ابو بكر واسطى قدس سره فرموده كه لا يعرف حق قدره الا هو حق قدر او را جزا و نداند و بسر معرفت او جز او پى نبرد ميان او و ميان ما سواى او به هيچ نوع نسبتى نيست تا در طريق معرفتش شروع توانند كرد و معرفت بىمناسبت از قبيل محالات است و ما للطين و رب العالمين مصرع چه نسبت خاك را با عالم پاكإِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌبه درستى كه خداى تعالى هر آئينه تواناست بر خلق اشياء غالب است بر همه چيزهااللَّهُ يَصْطَفِيخداى تعالى برمىگزيندمِنَ الْمَلائِكَةِ رُسُلًا وَ مِنَ النَّاسِاز فرشتگان فرستادگان را كه واسطه باشند ميان وى و پيغامبران وى به رسانيدن وحى ايشان مثل جبرئيل ع و از آدميان نيز مىگزيند پيغمبران را تا خلق را دعوت به حق كنندإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌبتحقيق خداى تعالى شنواست مقاله پيغمبران را در وقت دعوت و تبليغ بينا است به حال امت او در رد و قبول دعوتيَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْمىداند آنچه در پيش آدميانست يعنى عملها كه كردهاندوَ ما خَلْفَهُمْو آنچه از پس ايشانست يعنى عملها كه خواهند كردوَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُو بسوى خداى تعالى بازگردانيده مىشود كارهايا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوااى كسانى كه گرويدهايد ركوع كنيدوَ اسْجُدُواو سجود نمائيد در نماز ، در اوّل اسلام در نماز همين قيام و قعود بود بدين آيت ركوع و سجود داخل شد و گويند معنى آيت اينست كه نماز گذاريد تعبير كرده از صلاة به ركوع و سجود كه دو ركن اعظم است از ان و لهذا امام اعظم رح و مالك رح درين آيت سجده نمىكنند چه ذكر ركوع و سجود با هم ايما مىكند بهآنكه مراد نماز است و امام شافعى رح و امام احمد رح سجده مىكنند و مىگويند ظاهر آيت امر بسجود است و در حديثى نيز آمده است كه فضلت سورة الحج بسجدتين من لم يسجد هما فلا يقراهما اين سجده مختلف فيه است و بمذهب امام شافعى رح سجده هفتم باشد از سجدات قرآن حضرت شيخ قدس سره اين را سجدة الفلاح گفته و فعل خير را كه بعد ازين مذكور مىگردد و حمل مىكند بر مبادرت بسجودوَ اعْبُدُوا رَبَّكُمْو بپرستيد آفريدگار خود راوَ افْعَلُوا الْخَيْرَو بكنيد نيكوئى يعنى عملى كه پسنديده باشد در شرعلَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَشايد كه شما رستگار شويد تا بمطلوب و مقصود برسيد .