16 / 46
يا بگيرد ايشان را در آمد و شد ايشان پس نيستند ايشان عاجزكننده ( 46 )
16 / 47
يا بگيرد ايشان را بعد ترس پس هر آئينه پروردگار شما لطفكننده بخشاينده است ( 47 )
16 / 48
آيا نديدهاند بسوى آنچه پيدا كرده است خدا از هر چيزى مىگردد سايههاى او از جانب راست و از جانب چپ سجده كنان براى خدا خوار شده ( 48 )
16 / 49
و خداى را سجده مىكنند آنچه در آسمانها است و آنچه در زمين است از قسم جنبنده و فرشتگان نيز سجده مىكنند و ايشان سركشى نمىكنند ( 49 )
16 / 50
مىترسند از پروردگار خود غالب شده بالاى ايشان و مىكنند آنچه فرموده مىشوند ( 50 )
شرح
أَوْ يَأْخُذَهُمْيا آنكه بگيرد ايشان رافِي تَقَلُّبِهِمْدر گشتن ايشان يعنى در رفتن و آمدن از شهرى به شهرى براى تجارت يا بوقت گرويدن ايشان در جامهء خواب از دستى به دستىفَما هُمْ بِمُعْجِزِينَپس نيستند ايشان عاجزكنندگان مر خداى را از عقوبت خودأَوْ يَأْخُذَهُمْيا ايمناند از آنكه بگيرد خداى ايشان راعَلى تَخَوُّفٍبر ترس از هلاك پيشينيان يعنى ترسان شوند از عذاب قومى كه پيش از ايشان بودهاند و در حين همان ترس عذاب بديشان فرود آيدفَإِنَّ رَبَّكُمْپس به درستى كه پروردگار شمالَرَؤُفٌهرآئينه مهربان است كه بردبارى مىكند با بندگانرَحِيمٌبخشاينده است كه تعجيل نمىكند در عقوبت ايشانأَ وَ لَمْ يَرَوْاآيا نمىنگرند اين كافرانإِلى ما خَلَقَ اللَّهُبسوى آنچه آفريده است خداىمِنْ شَيْءٍاز چيزى كه او را شخس استيَتَفَيَّؤُا ظِلالُهُمىگردد سايههاى اوعَنِ الْيَمِينِ وَ الشَّمائِلِاز راست و چپ يعنى از هر جانبىسُجَّداًسجدهكنندگانلِلَّهِمر خداى راوَ هُمْ داخِرُونَو حال آنكه ايشان خوارند يعنى خاضع و متواضع در تفسير زاهدى آورده كه معنى سخن آنست كه اگر كافران مرا سجده نكنند چه زيان كه سايههاى ايشان مرا خضوع و خشوع مىكنندوَ لِلَّهِ يَسْجُدُو مر خداى را سجده مىكنندما فِي السَّماواتِآنچه در آسمانهاست از علوياتوَ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ دابَّةٍو آنچه در زمين است از جنبندگانوَ الْمَلائِكَةُو ديگر سجده مىكنند ملائكه و تخصيص ايشان بهآنكه در علويات داخلاند جهت تعظيم ايشان است يا بسبب طواعيت در سجده و مؤيد اين قول است آنكه مىگويدوَ هُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَو فرشتگان سركشى نمىنمايند از عبادت او صاحب تبيان گفته كه سجده دو نوع است سجود عبادت كه وضع جبهه است بر زمين از روى پرستش و آن سجده ذوى العقول است و سجدهء تذلّل و خضوع و تسخير و آن سجده غير عقلاء است درين آيت سجده بايد كرد و اين سجده سوم است از سجدههاى قرآنى و حضرت شيخ قدس سره در فتوحات اين را سجود عالم اعلى و ادنى خوانده كه در مقام خوف و ذلّت حق را سجده مىكنند پس بايد كه بنده درين دو محل بدين دو صفت موصوف گشته خود را در زمرهء ساجدان گنجايش دهديَخافُونَ رَبَّهُمْمىترسند ملائكه از عذاب آفريدگار خود كه ناگاه فرستدمِنْ فَوْقِهِمْاز زبر ايشانوَ يَفْعَلُونَو مىكنند بطوع و رغبتما يُؤْمَرُونَآنچه فرمود شدهاند به آن از پرستش و ذكر .